Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-04-28T06:35:18.174070+00:00

Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-1

Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-1

1. СИФТЕ ГАФ

1. Паччагьлугъар-1

1. Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

2. Картйир ва шиклар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Паччагьлугъарин китабар

Гирами Китабар илтӀикӀру институт

Москва

2023

Паччагьлугъарин китабар

Таржумачи Къурбанов А. И.

Табасаран чӀалназ Гирами Китабар илтӀикӀбарин сесниинди вуйи ва электронный жюрйир Гирами Китабар илтӀикӀру Институтдин сайтдиъ дихъидичвуз:

https:
ibt.org.ru/media?id=TBN

ISBN 978-5-93943-329-7

© Институт перевода Библии, 2023

СИФТЕ ГАФ

СИФТЕ ГАФ

Гьюрматлу урхрур!

Яв улихь табасаран чӀалниинди Гирами тарихи Китабар хьа. Дурариз шартӀниинди Паччагьлугъарин Китабар кӀуру. Паччагьлугъарин Китабар юкьуб тарихи китабдиз кӀуру: Паччагьлугъарин Сабпи, Кьюбпи, Шубубпи ва Юкьубпи Китабар. Паччагьлугъарин вари китабарин бинайиъ паччагьдин гъалайиъ духну ккунди гъахьи тарихи дикӀбар ва гьаригъандин ляхнар ктухувалар а.

Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабар эвелиъ саб багъламайик (свитокдик) гъидикӀнийи, амма хъасин дурар кьюб йишваз жара гъапӀнийи. Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабариз «Шамуилин китабар» кӀуру, амма думу ччвур дицикьан ярамиш вуйиб дар: Шамуил я автор дар, я кидибтурайибдин кӀулин игит дар, дугъкан улхуб Сабпи китабдин эвелин пайнаътӀан гъябгъюрадар. Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабариъ жугьуд халкьдин диндин регьбер Шамуил пайгъамбар бабкан гъахьихъанмина Давуд паччагьдин паччагьлугъвалин аьхириз тарихи муддат гъадабгъна.

Паччагьлугъарин Сабпи Китабдиъ Израилин тарихдиъ илтӀибкӀбан бицӀи вахтнакан – тухмарин йикьрариинди вуйи уьлкейихъан сар касди идара апӀру уьлкейихъна гъюваликан, дидин кьяляхъ гъахьи гьядисйирикан – бикӀура. Дидланна савайи, мушваъ Давуд паччагьдин уьмрин эвелин пайнакан ктибтура.

Сабпи Китаб давам апӀурайиб Кьюбпи Китаб ву.

Дидиъ Давудди паччагьвал апӀбан тарихдикан, дугъахъна паччагьвал гъурубкьу Сулейман бабкан хьуваликан, паччгьарин тухум арайиз гъюваликан ктибтура. Гьамушваъ сюжетдин сабсана цӀар – Израил ва Ягьуда жара хьувал ва сабдиз саб къаршуди дийигъувал – ккебгъра. Думу цӀар хъасин Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабариъ давам шула.

Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабарра эвелиъ саб багъламайик (свитокдик) гъидикӀнийи, амма хъасин дурар кьюб йишваз жара гъапӀнийи. Думу китабар Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабарин давам ву. Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабар израилар Вавилондиъ йисирвалиъ айи вахтна тешкил гъапӀдар, хъана якьинди, аьхиримжи ражну вуди дюз алаъдар ву. Дурарин асас метлеб – дарагънайи Израилин халкь чпин аьжузвалин себебнан гъаврикк ккаувал ву: Заанурихъди вуйи Йикьрар хътудубтӀди чӀур апӀрувализ лигну, Израилин халкьдиз Раббийи жаза тувну.

Паччагьлугъарин Шубубпи китабдин сабпи пайнаъ Ерусалимдиъ Раббийин Хал тикмиш гъапӀу Сулейманди паччагьвал апӀбакан ктибтура. Давуд пайгъамбрин бай Сулейман мюгьтал шлубсибкьан аьяндарвалиинди, политикайин хъуркьувалариинди машгьур вуди гъахьну. Дугъу бутариз ибадат апӀру дишагьлийир хпарди гъадагънийи, хъа дурари дугъаз ис ахъуз ял ва думу Раббийихьан ярхла гъапӀнийи. Сулейманди бутариз гъурбнар апӀуз хъюгънийи. Гьадму гунгьин натижайиъ уьлке кьюб йишваз пай гъапӀнийи. Сулеймандин бай Рехувуам кьибла паччагьлугъдин – Ягьудайин паччагь вуйи. Хъа Яравам кафари паччагьлугъдин – Израилин паччагь гъахьнийи. Кьюб бутдиз ибадат апӀувал тяйин апӀбиинди Яравамди жара хьувал дерин гъапӀнийи.

Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабариъ гьацира жюрбежюр пайгъамбрариканра ктибтура. Дурарикан варитӀан машгьур вуйидар Илʼяс ва Элиш гъахьну. Пайгъамбрарин мелзналан Раббийи халкьдиз йикьрариинди чпин мажбурнамйир гьарган кӀваин апӀури ва чпиин улубкьбанди вуйи жазайикан улихь ккимиди кӀури гъахьну. Пайгъамбрари гъапи хайлин гафар тамам хьувал гьаму китабариъ рябкъюз шулу.

Натижайиъ кьюбиб паччагьлугъарра терг гъапӀнийи: Израил – ашурари ихь эрайиз улихьна 722-пи йисан дидин меркез Самария бисбахъан; Ягьуда – вавилонари ихь эрайиз улихьна 586-пи йисан Ерусалим бисбахъан. Хъа халкь йисирвализ гъубхнийи. Гьаци вуйивализ дилигди, китаб ужувлак умуд кайивалиинди – Ягьудайин аьхиримжириз улихьна вуйи паччагь Якин зиндандиан азад апӀувалиинди – ккудубкӀуру.

Табасаран чӀалназ гьацира таржума дапӀна: «Эвел», «Дюз уьмриз насигьятар», «Эстер. Даниял», «Рут. Юнус», «ЦӀийи Йикьрар».

Гирами Китабар илтӀикӀру Институтди таржумачйириз, редакторариз ва гьаму китаб гьязур апӀбаъ иштирак гъахьидариз варидиз чухсагъул кӀура.

Гирами Китабар илтӀикӀру Институт

Паччагьлугъар-1

Паччагьлугъар-1

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

1

Паччагьлугъарин сабпи китаб

Элкана ва дугъан хизан

1^1Ефраимдин дагълариъ айи Раматаим-Цуфимдиъ Ефраимдин насил айи йишваъ сар кас яшамиш шули гъахьну. Дугъаз Элкана кӀуйи, думу Ерохамдин бай, хъа Ерохам Элигуйин, Элигу Тохуйин, Тоху Цуфдин баяр вуйи. 2Дугъаз кьюр хпир айи: сариз Анна кӀуйи, тмунуриз – Пенинна. Пениннайихъ бицӀидар хъайи, хъа Аннайихъ бицӀидар хътайи.

3Гьарсад йисан Элкана чан шагьриан Шилойиз Заварин Кьувватарин Аьхюриз[*] ибадат ва гъурбнар апӀуз гъягъюйи. Душваъ Заанурин гъуллугъчйирди[*] Илийин кьюр бай айи: Хофни ва Пинехас. 4Гъурбан апӀру йигъан Элканайи Пениннайиз ва дугъан баяризна шубариз гъурбан гъапӀубдикан чпиз рубкьру йиккун са-саб парчи тувуйи. 5Аннайиз дугъу кьюбди аьхю парчи йикк тувуйи, гьаз гъапиш дугъаз думу, РАББИЙИ[*] учв бицӀидар хуз даршлур гъапӀнушра, артухъди ккундийи. 6Кьямшли думу, дугъʼина РАББИЙИ гьапӀнайи бицӀидар хуз даршлувал рихшанд апӀури, сикинди гъитурдайи. 7Гьаци йисʼан йисаз текрар шулайи: Анна РАББИЙИН Хулаз гъафибси, гьар ражну Пениннайи думу рихшанд апӀуйи. Магьа саб ражну Анна ишуради ва фукӀа дирипӀради гъахьну.

8Ва дугъан жилири, Элканайи, гъапну:

– Анна, гьаз ишурава? Гьаз ипӀурадарва? Фти яв кӀваз хажалат тувну? Узу увуз йицӀур яв байтӀан ужуйи вуза аьхир!+

Анна ва Заанурин гъуллугъчи Илий

9-10Гъурбан апӀбан дем[*] ккудубкӀиган, Анна, яманди ишури, РАББИЙИЗ ккарагуз хъюгъю (думу вахтна Заанурин гъуллугъчи Илий РАББИЙИН Хулаъ учӀврушвахь деънайи)+. 11Ва Аннайи гьамциб ху гъапӀнийи:

– Заварин Кьувватарин Аьхюр! Яв лукӀ асккан апӀувал Увуз гъябкъиш, эгер Увуз узу кӀваин гъахьиш ва узу гьадрархиш, эгер Яв лукӀраз Уву бицӀир тувиш, узу думу бицӀир РАББИЙИЗ бахш апӀидиза. Чан вари уьмриъ думу яв вуйир хьиди, ва дугъу чан куш алдапӀидар[*]+.

12Думу РАББИЙИЗ ккарагури гизаф вахт гъабхьнийи, хъа Илийи гьадму вахтна дугъахъ ул хъипнайи. 13Аннайи, сессузди кӀвантӀар ришвури, чав чакди гафар апӀурайи, хъа Илийи думу пиян духьна кӀуру фикир гъапӀнийи.

14– Пиянди мушвахь кьаназ дийигъну гъуздива? – гъапи дугъаз Илийи. – Сарун мубхъан!

15– Ваъ, йиз жанаби, – жаваб туву Аннайи, – узу я чяхир, я ички гъубхъундарза. Узу дерин дерднакк кказа, гьаддиз РАББИЙИН улихь йиз рюгь ачухъ апӀурайза. 16Узкан, яв лукӀракан, чӀуру фикир мапӀан. Пашманвали ва гиранвали уьлдюгъюри ацӀназу, гьаддиз узу гьаци гъапнийза.

17Илийи жаваб туву:

– Ислягьвалиинди гъарах! Израилин Заанури уву Чакан ккун апӀурайиб тувдивуз.

18– Узухьна рягьимлу йихь, – гъапи Аннайи.

Думу чан йишвахьна гъушу, дугъу уьл гъипӀу ва дидхъантина пашманвал гъизигдар+.

19ГвачӀнин ухди дурари РАББИЙИЗ ибадат гъапӀу, ва дурар чпин хулаз, Рамайиз[*], гъушу. Элкана чан хпир Аннайиз багахь шулу. РАББИЙИЗ Анна кӀваин гъахьну – 20Анна гъагъдиъ шулу, дугъаз бай гъахьну.

– Узу му РАББИЙИКАН ккун гъапӀунза, – дупну, дугъу балʼин Шамуил ччвур иливу.

Шамуил Раббийиз бахш апӀувал

21Аннайин жилир Элкана вари хизан хъади РАББИЙИЗ йискьубан гъурбан апӀуз ва гаф тувбан гъурбан апӀуз гъушу, 22хъа Анна гъушундайи.

– БицӀир никкдихъан хътатӀуз вахт улубкьиган, узу чав думу хъади гъягъидиза, – гъапи дугъу жилириз. – Думу РАББИЙИН улихь дийигъиди ва гьадушваъ гьаргандиз гъузди.

23Элканайи дугъаз гъапи:

– Уву дюз гьисаб апӀрубси апӀин. Думу никкдихъ хъмидикьан гагьди, хулаъ гъуз. Анжагъ РАББИЙИ Чав туву гаф тамам апӀри!

Думу хулаъ гъузнийи, ва дугъу, никкдихъан хътатӀру вахт хьайизкьан, бализ никк тувнийи. 24Хъасин Анна, чахьди шубуд йисаъ айи жерд, саб эфа[*] хю ва саб эрж чяхир гъадагъну, чан балихъди Шилойиз гъушнийи. Думу чан балихъди, гьеле думу бицӀир вушра, РАББИЙИН Хулаъ учӀвнийи.

25Дурари жерд гъурбан гъапӀнийи. Бай Илийин багахьна хъади гъушнийи.

26– Узуз гаф пуз ихтияр тув, йиз жанаби, – ккебгъу Аннайи. – Яв уьмриинди ху апӀурза, йиз жанаби, узу, гьамушвахь дийигъну, яв уларикк РАББИЙИЗ ккарагу гьадму дишагьли вуза. 27Хъа магьа узу ккун гъапӀу велед. Узу Чакан ккун гъапӀганси, РАББИЙИ думу узуз тувну. 28Ва магьа узу, йиз нубат гъабхьиган, думу РАББИЙИЗ тувраза: Дугъаз думу уьмурлугъди тувна.

Илийи РАББИЙИЗ ибадат гъапӀу.

2

Аннайин ккарагуб

2^1Хъа Анна ккарагуз хъюгъю:

– РАББИЙИ кӀваз шадвал тувниз,
йиз кӀул за гъапӀну РАББИЙИ.

Душмнарин улихь мелз жикъи дариз,
шад вуза Уву узу уьрхбиин+.

2Адар гирамир, РАББИСИ.

Я УвутӀан жарар адар!

Ич Заанур мюгькам ву гъарзси,
я адар Дугъаз барабар!

3Дебккай ичв фурс кайи лягълягъ,
мапӀанай гафар такабур!

Ич РАББИЙИЗ вари аьгъя,
думу ву ихь ляхнар ерцрур!

4ГукӀни гъабхьну игитарин
хилариъ ай дерккучӀимир,
алдакдар кьувват адарди
цӀийикӀултӀан гъахьну гужли.
5Чпин фунар ацӀну айидар
уьлин кьацӀнахъ лихури а,
Хъа гашди вуйи инсанар
Сарун аьжузвалиъ имдар.
БицӀир даршлу дишагьлийи
ургур велед гъахну магьа.
Хъа гизаф бицӀидар айир
сарна-сарди чурхури а.

6РАББИЙИ, ккундуш, йикӀуру,
чӀиви апӀуру, Чаз ккундуш,
вая тму дюнʼяйиз гатӀархьуру,
ккундуш, душвʼан адагъуру.
7РАББИЙИ касиб апӀуру,
девлетра тувру, Чаз ккундуш.
Чаз ккундуш, асккан апӀуру,
заан апӀуру, Чаз ккундуш.
8Касибриз – биширугдиан,
гъилицнациз уршвлилан за
хьуз гъитур ва дитур дурар
абурлуйирихъди, гьацира
гьюрматлуйихъди саб йишвʼин.
РАББИЙИН гьюкмиъ а мурхьлар,
чибʼин Дугъу жил гъудубкьдар+.
9Чаз вафалударин рякъяр
уьрхюру Дугъу, хъа писдар
мучӀушнаъ чиб хьиди фана,
адми за апӀруб чан гуж дар+.

10РАББИЙИЗ аькси вуйидар
терг апӀиди; завариан
сес ипну, дурарин зиин,
апӀиди Дугъу хъухърумар.
РАББИ жилин Диванчи ву,
саб кӀакӀнахъан кӀакӀнахъна тму.
Чан ччим ктатур[*], паччагь Дугъу
апӀуру кьувватлу, адлу!+

11Элкана чпин хулаз, Рамайиз, кьяляхъ хътаку, хъа бай Заанурин гъуллугъчи Илийихь РАББИЙИЗ гъуллугъ апӀуз гъузу.

Илийин баяр

12Илийин баяр мердимазарар вуйи – дурариз РАББИ аьгъдайи. 13Дурари, Заанурин гъуллугъчйир вушра, халкьдихъди чиб гьамци гъахуйи: шли-вуш гъурбан гъапӀиган, хлиъ шубуб кӀакӀ али шиш ади, Заанурин гъуллугъчийин гъараваш гъюйи, ва, йикк гьязур шули имиди, 14шиш йигьгиъ, баттлиъ, чӀакьаъ вая гъазниъ убччвуйи. Шишрахъди ккадабгъуз шлуб вари Заанурин гъуллугъчийи чахьди гъабхуйи. Чпихьна Шилойиз гъафи вари израиларихъди дурари гьациб ляхин апӀуйи. 15Хюл убгайизра[*], гъурбан апӀру касдихьна гъуллугъчийин гъараваш гъюйи ва дугъаз кӀуйи: «Заанурин гъуллугъчийиз убжуз йикк ча. Гъубхьуб дугъу кьабул апӀидар, анжагъ дурубхьубтӀан!»

16Хъа думу касди, «сифте хюл убгри, гьадмуган увуз ккуниб вари гъадабгъидива!» кӀури, наразивал улупури гъахьиш, гъуллугъчийин гъаравашди жаваб тувуйи: «Гьамусяаьт ча, дархьиш узу тадабгъидиза!»

17Заанурин жигьил гъуллугъчйирин гунагь РАББИЙИН улихь гизаф зурбаб вуйи: дурар РАББИЙИЗ гъурбан апӀбарихьна дерин гьюрмат адарди янашмиш шули гъахьну!

18Шамуили РАББИЙИН Хулаъ гъуллугъ апӀурайи, ва дугъахь гинбин ирин улгьани[*] гьабхънайи. 19Гьарсад йисан дадайи дугъаз бицӀи чуха бирхуйи ва, жилирихъди гьарисандин гъурбан апӀуз гъюруган, думу хуйи. 20Илийи гьар ражну Элканайиз ва дугъан хпириз ужувлар ккун апӀуйи:

– РАББИЙИЗ бахш гъапӀурин ерина гъит РАББИЙИ увуз гьаму дишагьлийикан насил туври!

Ва дурар хулаз хътаркуйи. 21РАББИЙИ Анна кӀваин гъапӀнийи, дугъак саб-швнубан бицӀир киршнийи, ва дугъу шубурсана бай ва кьюр риш гъахнийи, хъа Шамуил РАББИЙИН Хулаъ гъуллугъ апӀури аьхю шулайи.

22Хъа Илий бегьем кьаби гъахьнийи. Дугъаз израиларихъди чан баяри чпи гьякьсузди гъахруваликан ва дурар Гюрюшнан Чадрикк[*] ккучӀврушвахь гъуллугъ апӀурайи дишагьлийирихъди дахъруваликан ктибтури шуйи. 23Дугъу чан баяриз кӀуйи:

– Гьаз мициб апӀурчва? Варидикан узуз ебхьруб ичв гьяясуз ляхнарин гьякьнаан ву! 24ЧӀяаьн ву, йиз баяр! РАББИЙИН халкьдин арайиъ учвкан чӀуру хабрар лицура. 25Сар касди тмунуриз къаршуди гунагь гъапӀиш, Заанурихьан дугъхъан хъюгъюз шулу. Хъа эгер РАББИЙИЗ къаршуди гунагь гъапӀиш, дугъхъан фуж хъюгъди?

Амма дурар адашдин гафарихъ хъпехъундайи, гьаз гъапиш РАББИЙИ дурар талаф апӀуз къарар адабгънади гъабхьнийи.

26Хъа Шамуил саб кьадар аьхю духьнайи, ва думу гьам РАББИЙИЗ, гьамсана инсанариз артухъ-артухъди хуш шулайи+.

Илийин хизандиз къаршуди улукьру гафар

27Илийихьна пайгъамбар гъафну, ва дугъу гъапну:

– РАББИЙИ гьамци кӀура: «Яв тухмин архйириз, дурар Египетдиъ фяряуьндин хулан лукӀар вуйиган, Узу Узу улупнийза+. 28Йиз Заанурин гъуллугъчйир хьпан, йиз гъурбан апӀрушвʼина улдучӀвбан, цӀа кипбиинди ицци ниар адаъбан ва Узуз гъуллугъ апӀруган, улгьани гьабхъбан бадали, Израилин вари тухмарикан Узу дурар ктагънийза! Израилари гъахи вари садакьйирин эйвал апӀуз яв архйир дерккнийза. 29Узу Узуз хуз амур гъапӀу гъурбнар ва садакьйир учву гьаз рихшанд апӀурачва? Гьаз уву яв баяр УзутӀан заанди дерккунва? Израилин Йиз халкьди Узуз хру гъурбнарин ужударсдар парчйир итӀури, учву чагъ шулачва!»

30Гьамци кӀура Израилин Заанури, РАББИЙИ: «Узу гаф тувнийза, яв хизан ва яв тухум Йиз машнан улихь гьарган яшамиш хьиди, кӀури. Хъа гьамусдихъантина дици хьибдар!» – кӀура РАББИЙИ. «Узу Йиз гьюрмат уьбхрудар заан апӀидиза, хъа Узу гьясппикк ккадрудар асккан апӀидиза+. 31Узу яв арчул хил – яв хизандин кьувват – хъадабтӀру йигъ багагь дубхьна: яв бицӀидарикан гьич саркьан кьаби хьайиз гъузидар!+
32Уву Израилин бахтлу ва арбаб уьмриз бахилвалиинди лигидива, гьаз гъапиш яв хизандиан сарун сарра кьаби хьайиз гъузидар. 33Узу яв наслар Йиз гъурбан апӀрушвхьан ярхла апӀидарза – дурар душвахь, пашманвалиан яв улар кур ва рюгь иццури хьпан бадали, гъитдиза. Вари яв наслар уьмрин кьувватнан чагълариъ ади йикӀиди.

34Магьа увуз дугъри лишан: яв баяр Хофни ва Пинехас кьюридра сад йигъан йикӀиди+. 35Хъа Узу Узуз вафалу, Йиз амриинди ляхнар апӀру гъуллугъчи агидиза. Узу дугъан тухум дурумлуди дийибгъруб апӀидиза. Дугъан наслари гьарган Узу ччим ктату паччагьдиз гъуллугъ апӀиди+. 36Яв тухумдиан чӀивиди гъуздарикан гьарсар дурарихьна, сацӀибкьана пул ва уьлин кьацӀ ккун апӀури, икрамниинди гъиди, ва дугъу пиди: „Узхьан узуз уьлин кьацӀ гъазанмиш апӀуз хьпан бадали, узу Заанурин гъуллугъчивалин фунуб вушра гъуллугъниин деркк“».

3

Рабби Шамуилиз ашкар шулу

3^1Шамуил, Илийиз кюмек апӀури, РАББИЙИН Хулаъ гъуллугъниин гъахьну. Думу вахтари инсанариз РАББИЙИН гаф цӀибтӀан ашкар шули гъабхьундар. Инсанаризра РАББИЙИХЬАН рякъюваларра думукьан гизаф шули гъахьундар+.

2Саб ражари Илий чан аьдати йишвʼин дахънади гъахьну. Дугъан уларин акв зяиф гъабхьнийи, дугъаз фукӀа рябкъюрадайи. 3РАББИЙИН Хулаъ хябяхъдиан гвачӀниндиз кабхьну шлу шамадан гьеле кутӀубшвнадайи. Шамуилра душваъ, Заанурин сундух[*] хьайишвахь дахънайи. 4РАББИЙИ Шамуилиз дих гъапӀу. Дугъу «гьай» гъапи:

– Узу гьамушвахь хьаза! – 5ва Илийихьна гьяракат гъапӀу.

– Уву узуз дих гъапӀнийва – узу гъафунза, – гъапи дугъу.

– Ваъ, дих гъапӀундайза, – жаваб туву дугъаз Илийи. – Кьяляхъ гъарах, дахъ.

Шамуил кьяляхъ гъушу ва хъана дахъу.

6РАББИЙИ хъана Шамуилиз дих гъапӀу. Думу гъудужву, Илийихьна гъафи, ва дугъу гъапи:

– Уву узуз дих гъапӀнийва – узу гъафунза.

– Ваъ, узу дих гъапӀундайза, йиз бай, – жаваб туву дугъаз Илийи. – Кьяляхъ гъарах, дахъ.

7Думуган Шамуилиз РАББИ гьеле аьгъдайи – думугандиз РАББИЙИН гаф дугъаз ачмиш гъабхьундайи. 8Шубубпи ражари РАББИЙИ Шамуилиз дих гъапӀу. Думу гъудужву, Илийихьна гъафи:

– Уву узуз дих гъапӀнийва – узу гъафунза.

Думуган Илий жигьилихьна РАББИ илтӀикӀурайивалин гъавриъ ахъу, 9ва дугъу Шамуилиз гъапи:

– Гъарах, дахъ, хъа увуз дих гъапӀиган, жаваб тув: «Йип, РАББИ! Яв лукӀ увухъ хъпехъура».

Шамуил кьяляхъ хътарку ва цӀийикӀултӀан чан йишвʼин дахъу. 10РАББИ учӀву ва, дийигъну, цӀийикӀултӀан, мугагьназси, дих гъапӀу:

– Шамуил! Шамуил!

– Йип, Яв лукӀ увухъ хъпехъура, – жаваб туву Шамуили.

11– Узу Израилиъ гьациб апӀбанди вуза, – гъапи РАББИЙИ, – дидкан гъеебхьу гьарсарин юкӀв тӀубкӀиди+. 12Думу йигъан Узу эвелиан аьхиризкьан вари тамам апӀидиза – вари, Узу Илийиз дугъан тухумдикан гъапиб. 13Узу дугъаз, дугъан тухумдиз гьаргандиз вуди жаза тувруваликан, гъапнийза, гьаз гъапиш Илийик тахсир ка: дугъаз чан баяри Заанур беябур апӀурайивал аьгъяйи, амма дугъу дурар дерккундар. 14Гьаддиз Илийин тухумдихьан чпин гунгьар гъурбнар апӀувалиинди ва садакьйириинди ктӀуршвуз затра хьидар. Дици вуйивалин Узу ху гъапӀунза.

15Шамуил гвачӀниндиз дахъну гъузу, дугъу РАББИЙИН Хулан раккнар арццу. Дугъаз чаз гъябкъюб Илийиз ктибтуз гучӀурайи. 16Хъа Илийи дугъаз чахьна дих гъапӀу:

– Шамуил, йиз бай.

– Узу гьамушвахь хьаза, – жаваб туву дугъу.

17– Фу гъапунвуз Дугъу? Узхьан фукӀа жин мапӀан. Дугъу увукна гъапи саб гафкьан уву узхьан жин гъапӀиш, гъит Заанурин хъял увʼин алабхъри!+

18Шамуили, фукӀа жин дарапӀди, дугъаз вари ктибту.

– Думу РАББИ ву, ва Дугъу, Чаз фици ккундуш, гьаци апӀуру вари! – гъапи Илийи+.

19Шамуил аьхю гъахьи, ва РАББИ дугъахъди хъайи: Шамуили гъапиб вари улубкьурайи,+
20ва Дандихъан Беэр-Шевайихъна[*] вари Израилиз Шамуил РАББИЙИН гьякьикьи пайгъамбар вуйивал аьгъяйи. 21Шилойиъ РАББИ Шамуилиз РАББИЙИН гафнаъди ачмиш гъахьихъантина, Думу душваъ ачмиш хьувал давам гъабхьнийи.

4

4^1Ва Шамуилин гаф вари Израилихьна вуйиб гъабхьну.

Душмнари Раббийихъди Йикьрарин сундух тадабгъуру

Израилар филистимарихъди дявдиз гъягъюру, Эвен-Эзерин багагь чадрар йивуру, хъа филистимар Афекдиъ дийигънайи. 2Филистимдин кьушум израилин кьушмиз къаршуди дийибгъу, дяви ккебгъу. Дявдиъ юкьуд агъзур касдихъ мягьрум духьну, израилар филистимариз магълуб гъахьи. 3Кьушум бинайиина кьяляхъ гъафиган, Израилин аьхюдар гъапи:

– Филистимари ухьу дагъитмиш апӀуз РАББИЙИ гьаз гъитну? РАББИ ухьухъди хьпан, Дугъу душмнарихьан ухьу уьрхбан бадали, гъачай Шилойиан РАББИЙИХЪДИ Йикьрарин сундух хухьа.

4Шилойиз Йикьрарин сундух хуз адмийир гьау. Думу Йикьрар РАББИЙИХЪДИ – малайикар-херувимарин[*] зиихъ деънайи Заварин Кьувватарин Аьхюрихъди йибтӀнайи. Заанурихъди Йикьрарин сундхихъ хъайидар Илийин баяр Хофни ва Пинехас вуйи.

5РАББИЙИХЪДИ Йикьрарин сундух бинайиина гъабхиган, израилари гьациб гьарай гъапӀнийики, жил гукӀни гъабхьнийи. 6Гьаму гьарай ебхьури, филистимарик гъалабулугъ кабхънийи: «Жугьдарин бинайиъ гьаму ягъал гьарйир гьапӀрудар ву?» Дурариз бинайиина РАББИЙИН сундух хуваликан аьгъю гъабхьнийи. 7ГучӀ гъабхьи филистимариз.

– Дурарин бинайиина Заанур гъафну, – кӀурайи дурари. – Язухъ ву ихь! Мугагьназ дициб шулдайи! 8Язухъ ву ихь! Шли уьрхиди ухьу думу кьудратлу Заанурихьан?! Дугъу буш чюлиъ египетлуйириз, дурариина жюрбежюр балйир гьаъну, гъивнийи аьхир! 9Учву мугагьназ ихь лукӀар гъахьи жугьдарин лукӀар дархьбан бадали, кьувватар уч апӀинай, кьягьялар йихьай, филистимар! Кьягьялар йихьай, дявдиз удучӀвай!

10Филистимар дявдиъ архьнийи, израилар дагъитмиш гъапӀнийи, ва дурар хулариз гьергнийи. Израиларин магълубвал зулумнануб гъабхьнийи: дурарин терефнаан сумчӀур агъзур пияда эскер гъакӀнийи. 11Душмнари Заанурин сундух тадабгънийи, хъа Илийин баяр Хофни ва Пинехас йивну гъакӀнийи+.

Илийин аьжал

12Вениаминдин наслиан вуйи сар кас дявдин майдандилан гьергнийи ва гьадму йигъан Шилойиз хъуркьнийи. Дугъан палтар дерднаъ айивалин лишан вуди дячӀяргънайи, хъа кӀулʼин кьасустӀан бишируг алабхьнайи. 13Думу гъюруган, Илий, цӀийи хабрариз ккилигури, кьял хъабхъру аьхю кусрийиин рякъюхъ деънади шулу; дугъак Заанурин сундхин гьякьнаан гъалабулугъ кайи. Шагьриз гъафибси, думу касди гъабхьибдикан ктибтуру. Вари шагьур ишлихъди абцӀу. 14Илийиз ишал гъеебхьу ва дугъак гъалаб кабхъу:

– Фу сес ву?

Ва думуган Илийихьна, дугъаз варибдикан ктибтуз, гьадму кас жаргъури гъафи. 15(Думу вахтна Илийин урчӀвцӀурна миржид йис вуйи, дугъан улар кутӀуршвнайи: думу кур духьнайи.)+
16Думу касди гъапи:

– Му узу вуза. Узу – гъи дявдин майдандилан жаргъури гъафир! Узхьан къутармиш хьуз[*] гъабхьунзухьан.

– Душваъ фу гъабхьну, йиз бай? – гьерху Илийи.

17– Филистимари израилар гьергуз мажбур гъапӀну, – жаваб туву чархачийи[*], – душваъ гизаф адмийир гъийихну. Яв баяр Хофни ва Пинехас йивну гъакӀну, хъа Заанурин сундух тадабгъну.

18Дугъу Заанурин сундхикан гьеле пуз хъюгъюбси, Илий кьял хъабхъру аьхю кусрийилан маш зисди ахъу, дугъан гардан гъюбгъю, ва думу гьамушвахь, урнарихь, гъакӀи; думу гизаф кьабир ва аьхю жандкинур вуйи. Илий ягъчӀвур йисан Израилин регьбер гъахьну.

19Хъа дугъан швушвак, Пинехасдин хпирик, бицӀир киршнади гъахьну, ва дугъу багарихьди бицӀир духну ккундийи. Заанурин сундух тадабгъуваликан, хъа сижар аба ва чан жилир дукӀнайиваликан гъеебхьиган, дугъак уьрар кучӀву, дурар гизаф гъагъидар вуйи. Дугъу, кьамкьариин дусну, бицӀир гъахи. 20Думу кечмиш шулайиган, дугълан илтӀикӀнайи дишагьлийири кӀурайи:

– ГучӀ мапӀан! Уву бай гъахунва.

Хъа дугъу дурариз жаваб ясана фикир тувундайи+. 21Бализ дугъу Ихавод (ад имдар) ччвур туву, «Израилин ад гъубшну!» кӀури. (Дугъан фикриъ Заанурин сундух тадабгъувал, хъа гьацира сижар абайинна жилирин кьисмат айи.) 22Гьамци гъапну дугъу:

– Израилин ад гъубшну: Заанурин сундух тадабгъна!

5

Заанурин сундух – филистимарихь

5^1Заанурин сундух тадабгъган, филистимари думу Эвен-Эзериан Ашдоддиз гъабхнийи. 2Душваъ дурари думу Дагон кӀуру чпин бутдин[*] хулаъ Дагон кӀуру бутдин багахь дивнийи. 3Хъайигъан гвачӀнинган Ашдоддин агьалйириз Дагон кӀуру бут РАББИЙИН сундхин улихь жилиин маш исизди дабхънади рябкъюру. Дурари думу за гъапӀну ва мугагьназ али йишвʼин дивну. 4Хъайигъан гвачӀнинган Дагон кӀуру бут РАББИЙИН сундхин улихь жилиин маш исизди дабхънади гъабхьну, хъа Дагондин кӀул алдабтӀну, ва тӀубарихъан хилар хъадатӀну, гурзлиин дахьнади гъахьну; Дагондин жандактӀан имдайи. 5Гьаддиз гъира[*] Дагондин гъуллугъчйири ва Дагондин хулаъ учӀврудари вариди Ашдоддиъ айи Дагондин хулан гурзлиин ликар дивурдар.

6РАББИЙИ Ашдоддин агьалйириин Чан гъагъи хил иливну; пис гучӀ кабхъну дурарик. Шагьрин ва дидин гъирагъарин агьалйирик Дугъу кесмейинсдар аьмгълар каъну. 7Шулайиб дябкъну, Ашдоддин агьалйири къарар адабгъуру:

– Израилин Заанурин сундух ухьухь гъубзну ккундар! Ухьуз, ихь гирами бут Дагондиз гъиву Дугъан хил гъагъиб ву!

8Дурари чпихьна вари филистим гьюкумдрариз дих апӀуру, ва дурар гьюкумдрарихьна илтӀикӀуру:

– Учу Израилин Заанурин сундхикан гьапӀча?

Дурари жаваб тувну:

– Израилин Заанурин сундух Гъат кӀуру шагьриз хъадапӀри.

Ва дурари Израилин Заанурин сундух дина гъубху. 9Думу дина гъабхиган, РАББИЙИ шагьриин Чан хил иливу, ва инсанарик зурба гучӀ кабхъу. РАББИЙИ, бицӀирихъан аьхюрихъна, вари инсанарик уьзур киву: дурар вари кесмейинсдар аьмгъларин аьзиятнакк ккахъу. 10Думуган Заанурин сундух Экрондиз хътапӀу. Думу дина хъубкьубси, Экрондин агьалйир дишлади ишуз хъюгъю:

– Учу, ич вари халкь тӀанкь апӀуз мина Израилин Заанурин сундух гъабхну!

11Дурари вари филистим гьюкумдрариз дих гъапӀу ва гъапи:

– Израилин Заанурин сундух мушвʼан хъадапӀай! Гъит думу чан йишвахьна кьяляхъ гъарабхри, дархьиш диди учу, ич вари халкь тӀанкь апӀиди.

Вари шагьриъ аьжлихьансиб гучӀ абхънийи, гьаз гъапиш дидʼин Заанурин гъагъи хил иливнайи. 12Сасдар агьалйир йикӀурайи, тмундар кесмейинсдар аьмгъларин аьзиятнакк ккайи ва, завкан чпи уьрхюб ккун апӀури, гьарйир апӀуйи.

6

Раббийин сундух кьяляхъ гъюру

6^1Филистимарин уьлкейиъ РАББИЙИН сундух ургуб вазли гъубзну, 2ва филистимар чпин бутариз гъуллугъ апӀурайидарихьна ва сюгьюрчйирихьна илтӀикӀуру:

– Учу РАББИЙИН сундхикан гьапӀну ккунду? Думу фици кьяляхъ хътапӀуруш, учуз улупай.

3– Эгер учвуз Израилин Заанурин сундух кьяляхъ хътапӀуз ккундуш, – жаваб туву дурари, – думу пешкешар хътарди медеебтанай. Дидиз хил алдабгъувализ лайикь хьпан пешкеш чарасуз аьбкъинай. Думуган учву сагъ хьидичва ва, учвуз Дугъан хли гьаз жаза тувраш, гъавриъ ахъдичва.

4– Дидиз хил алдабгъувализ лайикь хьпан пешкешди фу хучахъа? – гьерху дурари.

– Хьур гьюкумдар айичв – гъизиликан вуйи хьуб аьмгъял ва гъизиликан вуйи хьуб кьюл акъинай, ичв вари хьуб шагьриина саб зулумат гъафну аьхир. 5Гъизиликан гьацдар аьмгълар ва ичв уьлке ичӀи апӀурайи кьюлар кадаай, гьаддиинди Израилин Заанур адлу апӀинай. Мумкин ву, Дугъу учвлан, ичв бутарилан ва ичв жилилан Чан хил алдабгъур. 6Египетлуйирси ва фяряуьнси ижмиди дийигъувал ичв гьаз вуйичв? Гьаци вушра Думу дурариин гъалиб гъахьну, ва дурариз израилар деертуб алабхъну, ва израилар гъушну! 7Гьаци вуйиган, цӀийи аьраба кадапӀай, гьамусдиз юрккгъикк ккидритӀу ккитру кьюб хюни аьрабайикк ккитӀай, хъа дурарин кӀарар аьхъиз гъайихай. 8РАББИЙИН сундух гъадабгъай, думу аьрабайиъ ивай, хъа дидиз учву хру хил алдабгъувализ лайикь хьпан пешкешарди хру гъизилин шейʼар сундхин багахь ишкӀиъ ивай. Хъасин сундух деебтай, гъит гъарабхри. 9Дидихъ ул хъипай: эгер думу Бет-Шемеш[*] шагьриз рякъюъди, чан уьлкейиз, гъубшиш, гьаци кӀуруб вуки, ухьʼинна бедбахтвал гъабхир РАББИ ву. Эгер дици дархьиш, ухьуз аьгъю хьибдихьузки, ухьуз жаза тувур Думу дар, хъа думу гьаци алабхъувал гъабхьну.

10Дурари гьаци гъапӀнура ву: ккитру кьюб хюни гъидисну, аьрабайикк ккитӀну, хъа кӀарар аьхъиъ гъитну. 11Аьрабайиъ РАББИЙИН сундух ва гъизиликан гъапӀу кьюларна аьмгълар айи ишикӀ иву. 12Хюнйир дюзди Бет-Шемешдин терефназди рякъюъ учӀву. Дурар, я арччлахъинди, я гагвлахъинди илтӀитӀикӀди, рякъюъди гъягъюрайи ва ягъалди рагурайи. Хъа филистим гьюкумдрар дурарихъди тап Бет-Шемешайихънакьан гъюру.

13Бет-Шемешдиъ думуган игнар ургру вахт вуйи – дерейиъ дяхнин бегьер уч апӀурайи. Дикъатниинди гъилигиган, игнар ургурайидариз сундух гъябкънийи, ва дурар шад гъахьнийи. 14Аьраба Бет-Шемешдиан вуйи Гьисайин хутӀлиина гъафнийи ва душвʼин аьхю гъвандихъ дийибгънийи. Аьраба ургуз гакӀвлариз гъюбгънийи ва аьрабайин гакӀвларин цӀиин хюнйир РАББИЙИЗ вариургбан гъурбан гъапӀнийи. 15Дидиз улихьна левитари[*] РАББИЙИН сундух ва дидин багахь хьайи гъизилин шейʼар айи ишикӀ аьрабайиан адагънийи ва дурар аьхю гъвандиин дивнийи. Бет-Шемешдин агьалйири думу йигъан РАББИЙИЗ вариургбан гъурбнар ва жара гъурбнар гъапӀнийи. 16Думу ляхин дябкъну, филистим хьур гьюкумдар гьадму йигъан Экрондиз кьяляхъ хътаркнийи.

17Магьа филистимари РАББИЙИЗ хил алдабгъуз лайикь хьпан пешкешди гъахи гъизиликан гъапӀу аьмгъларин сиягь: саб – Ашдоддихъан, саб – Газайихъан, саб – Ашкелондихъан, саб – Гъатдихъан ва саб – Экрондихъан. 18Гъизиликан гъапӀу кьюлар гьадмукьан вуйики, хьур филистим гьюкумдрин мюгькам дапӀнайи шагьрар, чпин багагь хьайи бицӀи гъуларра кади, фукьан вуш. РАББИЙИН сундух диву ва гъабхьибдин шагьид вуйи аьхю гъван Бет-Шемешдин Гьисайин хутӀлиин гъира[*] рябкъюз шулу.

19Хъа РАББИЙИ Чан сундхин айитӀинди лигбан Бет-Шемешдин агьалйириз жаза тувну ва ургуцӀур кас гъакӀну. Агьалйирик хажалат кабхъну, гьаз гъапиш хайлиндариз РАББИЙИ гъивну.

20– Шлихьан РАББИЙИН, гьаму Гирами Заанурин, улихь дурум тувуз шул? – кӀуйи дурари. – Ухьхьан Думу шлихьна-вуш жарарихьна гъушнийиш!

21Дурари Кирьят-Еаримдиз «Филистимари РАББИЙИН сундух кьяляхъ гъапӀну. Гъачай ва думу учвухьна гъайибхай» гафар хьади чархачйир гьау.

7

7^1Кирьят-Еаримдин агьалйир гъафи, дурари РАББИЙИН сундух гъадабгъу ва тепейиин али Авинадавдин хулаз гъубху, хъа дугъан бай Элеазар, РАББИЙИН сундхиз лигбан бадали, марцц гъапӀу+.

Шамуил – Израилин регьбер

2Кирьят-Еаримдиъ сундух дивхъанмина гизаф вахт гъубшнийи – къад йис. Вари израилар ишури РАББИЙИХЬНА илтӀикӀнийи. 3Шамуили дурариз гъапи:

– Эгер учву РАББИЙИХЬНА кӀваантӀан кьяляхъ хътаркнуш, жарадарин бутар ва Астарта[*] кӀуру бут ярхла апӀинай, юкӀв РАББИЙИХЬНА илтӀибкӀай ва Дугъаз сариз гъуллугъ апӀинай. Думуган Дугъу филистимарихьан учву уьрхиди+.

4Израилари чпин бутар ярхла гъапӀнийи; бутарин ччвурар Баал[*] ва Астарта вуйи. Ва дурар анжагъ сар РАББИЙИЗ гъуллугъ апӀуз хъюгъю.

5Шамуили гъапи:

– Гъит вари израилар Мицпайиъ уч ишри – узу учвхъанди РАББИЙИЗ ккарагидиза.

6Дурар Мицпайиъ уч гъахьи, шид уч гъапӀу ва думу РАББИЙИН улихь удубзу. Думу йигъан душваъ дурари ушв гъибиснийи ва кӀуйи:

– Учу РАББИЙИЗ къаршу гунгьар гъапӀунча.

Мицпайиъ Шамуили учв израиларин регьберси гъухну+.

7Филистимариз израилар Мицпайиъ уч хьуваликан аьгъю гъабхьиган, дурарин гьюкумдрар Израилиз къаршу дявдиз удучӀву. Дидкан гъеебхьган, израилариз филистимарихьан гучӀ гъабхьи. 8Дурари Шамуилиз гъапи:

– Учу магатӀархьан! Зат ккебебехъди, РАББИЙИЗ, ихь Заануриз, Дугъу ухьу филистимарихьан уьрхбан бадали, ккараг.

9Шамуили никкдихъ хъайи ччил гъадабгъу ва думу РАББИЙИЗ вариубгбан гъурбан гъапӀу. Шамуил, Израилиз кюмек ккун апӀури, РАББИЙИЗ гьарайниинди ккарагу, ва РАББИЙИ дугъаз жаваб туву.

10Гьеле Шамуили вариубгбан гъурбан апӀури, хъа филистимар, Израилиин алархьуз ккунди, багахь шули имиди, РАББИЙИ филистимарин кӀулʼин аьхю хъухърумар гъапӀу – думу йигъан Дугъу филистимарик гъалабулугъ кипу, ва дурар израилари дагъитмиш гъапӀу+. 11Израилин кьушум Мицпайиан удубчӀву ва Бет-Карихъна ва дидлантинара филистимарихъ, рякъюъ дурар йивну йикӀури, хъчӀабкку.

12Шамуили гъван гъадабгъу ва думу Мицпайинна Шендин арайиъ диву, ва, «Гьамушвахъна ухьухъди РАББИЙИН кюмек хъайи!» дупну, думу гъвандиз Эвен-Эзер (кюмек апӀбан гъван) ччвур туву+. 13Филистимар сикин гъапӀнийи, ва сарун дурар израиларин ругариина алжагъундайи; Шамуил чӀивиди имидикьан гагьди, филистимар РАББИЙИ Чан хлихъди дерккнийи. 14Мугагьназ филистимари гъидису шагьрар, Экрондихъан Гъатдихъна, Израили кьяляхъ гъидису. Гьадму шагьрарин багарихь хьайи жиларра израилари филистимарихьан кьяляхъ гъидиснийи. Амореярихъди Израилин ислягьвал айи.

15Чан аьжал хьайизкьан Шамуил Израилин регьбер вуди гъахьну. 16Гьарисан думу рякъюъ учӀвуйи ва нубатнахъди Бет-Эл, Гилгал ва Мицпа шагьрарилан илдицуйи. Израилин регьбриси, дугъу гьадму вари шагьрариин гьюкумдарвал апӀурайи. 17Амма гьарган думу Рамайиз кьяляхъ хътаркуйи; душваъ дугъан хулар айи, душвʼан дугъу Израилиин гьюкумдарвал апӀуйи, душваъ дугъу РАББИЙИЗ гъурбан апӀрушв тикмиш гъапӀнийи.

8

Израилари паччагь ккун апӀуру

8^1Шамуили, учв кьаби гъахьиган, чан баяр Израилиин регьбрарди дерккнийи. 2Аьхюну бализ Яил кӀуйи, хъа кьюрпирин ччвур Авия вуйи; дурари Беэр-Шевайиъ гьюкумдарвал апӀурайи. 3Амма баяри чпин адашди апӀрубси апӀурдайи; дурар тямягькрар вуйи, дурари дашбашар дисуйи ва гьякь диван апӀувал чӀур апӀуйи.

4Вари Израилин аьхюдар уч гъахьнийи, Рамайиз Шамуилихьна гъафнийи, 5ва дурари гъапнийи:

– Лиг, уву кьаби духьнава, хъа яв баяри уву апӀрубси апӀурадар. ДицитӀан, учʼин гьюкумдарвал апӀуз, вари жара халкьарин ккебгънайиганси, учуз паччагь деркк.

6– Учʼин гьюкумдарвал апӀуз учуз паччагь ча, – кӀуру гьаму гафар Шамуилиз кьабул гъахьундайи, ва думу РАББИЙИЗ ккарагуз хъюгънийи. 7РАББИЙИ Шамуилиз гъапи:

– Халкьдин тӀалабназ мютӀюгъ йихь, дурари увкан ккун апӀурайиб вари апӀин. Дурари уву ярхла апӀурадар гьа, хъа Узу ярхла апӀура – Узу чпин паччагь вуди ккундар. 8Узу дурар Египетдиан адаъхъанмина гьамусдизкьан дурари гьаци апӀури гъахьну ва апӀура – дурари Узу ярхла апӀуйи ва жарадарин бутариз гъуллугъ апӀуйи. Увухъдира дурари гьаци апӀура. 9Дурарин тӀалабназ мютӀюгъ йихь, амма дурар улихьмиди хабардар апӀин ва, дурариин паччагьди гъахьиган, паччагьди дурариин фици гьюкумдарвал апӀидиш, чарасузди гъаврикк ккаъ.

10Чакан паччагь тӀалаб апӀурайи халкьдиз Шамуили чаз РАББИЙИ гъапиб вари ктибту. 11Дугъу гъапи:

– Учвʼин паччагь гъахьиган, паччагьди гьамци гьюкумдарвал апӀиди: дугъу ичв баяр тадагъиди, саспидар фургънарин кьушмиъ ва атлуйирин кьушмиъ гъуллугъ апӀуз гьаъди, тмундарикан чан фургънихъ хъайи атлуйир апӀиди+. 12Дугъу дурар агъзур-агъзуриз ва хьцӀур-хьцӀуриз пай дапӀнайи, эскрарин кьушмин буйругъчйирди дерккди. Ичв баяри дугъан хутӀлар хъаъди ва дугъан бегьер уч апӀиди, дугъаз яракь ва дявдин аьрабйириз вуйи алатар апӀиди. 13Чаз ицци ниар хъайи ччимар, хурагар гьязур апӀуз ва уьл убжуз дугъу ичв шубар тадагъиди. 14Ичв ужударсдар хутӀлар, тӀумтӀин багълар ва зейтундин багъар дугъу тадагъиди ва чан везирариз тувди+. 15Тахилин ва тӀумтӀарин бегьерин йицӀубпи пай дугъу учвхьан тадабгъиди ва чан гъуллугъчйиризна везирариз тувди. 16Ичв ужударсдар лукӀар ва лукӀ-дишагьлийир, варитӀан гужлидар ва жигьил, ва ичв дажйир дугъу паччагьдин ляхнариина тадагъиди. 17Дугъу йицӀуб пайнак саб пай ичв цӀигьар ва марччар тадагъиди. Учву дугъан лукӀар хьидичва. 18Учву игьар ва учву учвуз ктагъу паччагьдилан аьрзар апӀидичва, амма думуган сарун РАББИ учвухъ хъпехъидар+.

19Амма халкь Шамуилин гафарихъ хъпехъундайи.

– Ваъ, – гъапнийи дурари, – гъит учʼин паччагь ишри, 20учура жара халкьарси хьпан бадали: паччагьди учʼин гьюкумдарвал апӀуз, дявйириъ ич кӀулиъ хьуз ва учу женгназ гъахуз.

21Шамуил хъпехъу дурарихъ, ва дугъу РАББИЙИЗ дурарин гафар ктиту. 22РАББИЙИ Шамуилиз амур гъапӀу:

– Дурариз мютӀюгъ йихь ва дурариин паччагь деркк.

Хъасин Шамуили израилариз гъапну:

– Гьарсар ичв шагьрариз гьарахай.

9

Саулиз Шамуил алахъуру

9^1Вениаминдин наслиан сар кас гъахьну, дугъаз Киш кӀуйи. Думу Авиэлин бай вуйи, хъа Авиэл Церорин, Церор Бехоратдин, Бехорат Афиахдин баяр вуйи. Думу касдиз аьхю гьюрмат айи+. 2Хъа дугъахъ Саул кӀуру бай хъайи; жигьил ва тӀарам буй айи думу вари израилартӀан заан вуйи, дурарикан фунуртӀанра саб кӀулʼинди зина вуйи.

3Саб ражари Кишдин, Саулин адашдин, дажйир гъудургну, ва дугъу Саулиз, чан бализ, гъапнийи:

– Гъаравашарикан сар гъадагъ ва гъарах, дажйир аг.

4Думу Ефраимдин дагъларилан ва Шалиша жилилан илдицу, амма дугъаз дурар гъидихъдар; Шаалим жилилан илдицу, амма душваъра дурар адайи; Вениаминдин жилилан илдицу, амма душваъра дурариз фукӀа гъибихъдар+.

5Дурар Цуфдин жилиина гъафи, ва Саули чахъди хъайи гъаравашдиз гъапи:

– Гъач кьяляхъ хътаркурхьа, дарш адашдик дажйирин ваъ, хъа ихь гьякьнаан гъалабулугъ кабхъди.

6Дугъу жаваб туву:

– Дийигъ, гьаму шагьриъ пайгъамбар а, гизаф гьюрмат айир; дугъу улигьмиди гъапиб вари кӀулиз удубчӀвуру. Гъач, шагьриъ учӀвхьа. Мумкин ву, ухьу наанди душну ккундуш, дугъу кӀур+.

7Саули чан гъаравашдиз гъапи:

– Гъягъюз шул, хъа дугъахьна ухьу фу хьади гъягъиди? Ухьухь хьайи уьл ккудубкӀнихь, пайгъамбрихьна ичӀи хиларди гъягъидинхъа? Ухьухь фу хьа?

8Гъаравашди Саулиз гъапи:

– Магьа узухь арснан шекелин юкьуб пайнакан саб пай[*] хьазухь. Думу пайгъамбриз тувдиза, хъа дугъу ухьуз, наанди душну ккундуш, пиди.

9(Улихьди израилари, Заанурикан ккун апӀуз гъягъюз гьязур шлуган, кӀуйи: «Гъачай гъюзимбуб рябкъру касдихьна гъягъюрхьа». Гьамус пайгъамбрар кӀурудариз улихьна гъюзимбуб рябкъру ксар кӀуйи.)

10Думуган Саули гъаравашдиз гъапи:

– Ужуйи, уву кӀуруганси апӀурхьа. Гъягъюрхьа.

Ва дурар пайгъамбар яшамиш шулайи шагьриз гъушу.

11Магьа дурар машнаканзина шагьриз за шулу, хъа дурариз гъапагъапди шид хуз гъягъюрайи шубар алахъуру.

– Мушваъ гъюзимбуб рябкъру кас айин? – гьерхру дурарихьан Саули ва дугъан гъаравашди.

12– Ав, думу гьамушваъ а. Дюзди гъарахай. Анжагъ гьялак йихьай! Думу гъи шагьриз гъафну, гъи ибадат апӀрушваъ халкьди Заануриз гъурбан апӀуру+. 13Шагьриъ учӀвубси, учвуз думу дишлади дихъидичвуз! Тядиди, думу ибадат апӀрушваъ шлу демдиз гъягъяйиз, думу хътарди, халкь ипӀуз хъюбгъидар, гъурбан гъапӀу йикк ипӀуз дугъу РАББИЙИХЬАН ипӀуз хъюгъюз ихтияр гъадабгъну ккунду аьхир, анжагъ гьаддин кьяляхътӀан хяларихьан ипӀуз шулдар. Кьан дарапӀди гъарахай, учвуз думу дишлади дихъидичвуз.

14Саули гъаравашдихъди рякъ давам гъапӀу. Дурар шагьриъ учӀвруган, дурариз гъапагъапди гъюрайи Шамуил алахъу – думу ибадат апӀрушваз гъягъюрайи.

15Хъа Саулихъди му гюрюшдиз сад йигъ улихьна РАББИЙИ Шамуилиз улигьмиди дупнайи:

16– Закур гьаму вахтна узу увухьна Вениаминдин ругарилан вуйи адми гьаъдиза, хъа уву дугъкан Израилин, Йиз халкьдин, зиин гьюкумдар хьуз лишан вуди, зейтундин ччим кадат[*]. Дугъу Йиз халкь филистимарихьан уьбхиди. Узу Йиз халкьдихьинди гъилигунза: Узухьна дидин аьрзар хъуркьну.

17Шамуилиз Саул гъяркъиган, РАББИЙИ дугъаз гъапну:

– Магьа думу, Узу увуз чакан гъапир. Дугъу Йиз халкьдиин гьюкумдарвал апӀиди.

18Саул Шамуилихьна, думу урнарихъ хъайиган, багахь шулу, ва дугъу гьерхру:

– Йип узуз, гъюзимбуб рябкъру касдин хулар наанди хьа?

19Шамуили Саулиз жаваб туву:

– Узу вуза гъюзимбуб рябкъру кас. Гъачай узухъди ибадат апӀрушваз, гъи учву узухъди сатӀиди уьл ипӀидичва, хъа гвачӀнинган узу уву деетидиза. Увук гъалабулугъ кипнайибдиз варибдиз жаваб тувдиза. 20Хъа шубуд йигъ улихьна гъудургу яв дажйирикан фикир мапӀан: дурар гъидихъну. Гьамус Израилин вари девлетар шлиндар ву? Яв ва яв тухумдин!

21Саули гъапи:

– Узу Израилиъ варитӀан бицӀи тухмарикан вуйи Вениаминдин наслиан вуза аьхир, ва йиз мирас Вениаминдин тухумдиъ аьхиримжиб ву! Уву фтикан улхурава?!

22Шамуили Саул ва дугъан гъараваш сумчӀурихьна хялар уч духьнайи аьхю хулаз хъади гъафи, дурар суфрайин кӀулихъ диту, 23ва думу кьасабрихьна илтӀикӀу:

– Узу увухьна уьбхюб ккун дапӀну туву гьадму йиккун парчи аьбкъин.

24Кьасабри агъ ва чарвайин рижв гъахи ва Саулин улихь жаради диву. Шамуили гъапи:

– Гьадабгънайиб гьаму вуйи. Гъадабгъ ва ипӀин, гьаз гъапиш узу хялариз теклиф дапӀназа гъапиган, гьамциб дюшюшдиз думу увуз дюбхнайи.

Гьамци думу йигъан Саули Шамуилихъди сатӀиди уьл гъипӀу.

25Дурар ибадат апӀрушвʼан шагьриз кьяляхъ гъафи, ва Шамуили Саулихъди гъваин гафар-чӀалар гъапӀнийи.

26Ахсрар ккивган, Шамуили гъваин али Саулиз чӀигъ гъапӀу:

– Гьязур йихь, узу уву рякъюъ аурза!

Саул рякъюъ учӀвуз гьязур гъахьи, Шамуилна думу раккнарихъна удучӀву.

Шамуили Сауликан паччагьвализ ччим ктатуру

27Шагьрин гъирагъдихъ Шамуили Саулиз гъапи:

– Гъаравашдиз рякъ давам апӀуз амур апӀин, хъа уву дийигъ; узу увукна Заанурихьан вуйи гаф пидиза.

Ва гъараваш улихьди гъушу.

10

10^1Хъасин Шамуили зейтундин ччим айи гъаб гъадабгъу, дугъан кӀулʼин улубзу, дугъаз мак гъапӀу ва гъапи:

– РАББИЙИ увкан Чан девлетниин – Чан халкьдиин гьюкумдар хьуз ччим ктатну! Уву РАББИЙИН халкьдин зиин гьюкумдарвал апӀидива ва думу юкьуб тереф илтӀикӀнайи душмнарихьан уьбхидива. Магьа РАББИЙИ уву Чан халкьдин гьюкумдарди ктагъбан лишан+. 2Гьамус, узхьан гъушган, Вениаминдин юрднаъ, Целцахдиъ, Рахилин накьвдихъ увуз кьюр кас алахъидивуз, ва дурари увуз пиди: уву агурайи дажйир гъидихъну, яв адашдиз дажйирикан кӀваиндира имдар, хъа гьамус дугъак ичв гъалабулугъ кабхъна, ва гьерхру: «Йиз бализ фу гъабхьну?»+

3Душвхьантина рякъ давам апӀидива ва Тавориъ айи мяхъюн гьарихьна гъидива. Душваъ увуз шубур кас алахъидивуз. Дурар Бет-Элиз Заануриз ибадат апӀуз гъягъюради хьиди. Сари шубуб мудур, тмунури шубуб уьл, хъа шубурпири чяхир айи илж гъахуради хьибди. 4Дурари увуз салам тувди ва кьюб уьл теклиф апӀидивуз: дурар дис.

5Хъасин уву филистимарин десте дийибгънайи Заанурин Гива кӀуру шагьриз гъягъидива. Шагьриз багахь гъахьиган, ибадат апӀрушвʼан гъюрайи пайгъамбрарин мажлис алабхъидивуз: дурари чюнграрин, дафарин, швутӀрамарин сесериккди ялхъвнар апӀиди ва, чӀигьар апӀури, пайгъамбарвалин ицлиъ учӀвди. 6Ва РАББИЙИН Рюгь увʼин алабхъиди – увура пайгъамбарвалин ицлиъ учӀвуз хъюгъдива ва асуллагь жара инсан хьидива. 7Гьаму улупбан лишнар тамам хьпан кьяляхъ яв кьувватнаъ айиб вари апӀин: увухъди Заанур хьиди. 8Уву Гилгализ гъягъидива ва душваъ узутӀан ухди хьидива, хъасин, вариубгбан ва демдин гъурбнар[*] апӀбан бадали, узу увук ктикьидиза. Ургуд йигъан узуз ккилиг. Узу гъафиган, уву душвхъантина фу дапӀну ккундуш, гъаврикк ккаъдизаву.

9Шамуилихьан гъягъюз Саул илтӀикӀубси, Заанури Саулин юкӀв жараси гъапӀу. Вари улупбан лишнар чан гьадму йигъан тамам гъахьи. 10Гива шагьриз багахь гъахьиган, Саулиз пайгъамбрарин мажлис алабхъу, ва Заанурин Рюгь дугъʼин алабхъу, ва дугъу пайгъамбрарихъди сатӀиди кярякъру гафар пуз хъюгъю. 11Думу аьгъю инсанариз, пайгъамбрарихъди сатӀиди думу пайгъамбарвалин ицлиъ фици учӀвнаш, гъябкънийи, ва дурари сари сарихьан гьерхрайи:

– Кишдин бализ фу дубхьна? Саулра пайгъамбар духьнайкӀан?

12Хъа гьадму йишваъ яшамиш шулайи адмийирикан сари дурарихъди рази дарувал улупу:

– Хъа имбударин абйир фужар ву?

Гьаци арайиз гъафну «Саулра пайгъамбраригъ гъяйин?» кӀуру мисал+.

13Хъа Саул, пайгъамбарвал апӀувал дебккну, ибадат апӀрушваъ учӀву.

14Саулин эмди дугъхьан ва гъаравашдихьан гьерху:

– Учву наана гъушнийчва?

Дугъу жаваб туву:

– Дажйир агурайча, дидрихъган, Шамуилихьна гъушнийча.

15Эмди гьерху:

– Фу гъапнийкӀан учвуз Шамуили? Кидибт!

16Саули жаваб туву:

– Дугъу учуз, дажйир гъидихъну, гъапнийи.

Хъа Шамуили чаз паччагьваликан пувал дугъу гъапундайи.

Саул паччагьди мялум апӀуру

17Шамуили халкьдиз РАББИЙИХЬНА Мицпайиз дих гъапӀнийи 18ва израилариз гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ, Израилин Заанури: «Египетдиан израилар Узу адаунза; египетлуйирихьан ва учвуз истисмар апӀури гъахьи жара паччагьлугъарихьан Узу гъюрхюнза учву». 19Хъа гьамус учву бедбахтваларихьан ва кӀваин алдру балйирихьан уьрхру ичв Заанур ярхла гъапӀунчва ва гъапунчва: «Ваъ, учʼин паччагь деркк». Гьан, РАББИЙИН улихь тухмариинди ва мирасариинди жергйириъди дийигъай.

20Шамуили Израилин вари наслариз чахьна гъюз амур гъапӀу, ва улупуб Вениаминдин насил гъабхьнийи. 21Дугъу Вениаминдин наслиз мирасариинди нубатнахъди чахьна гъюз амур гъапӀу, ва улупуб Матри мирас гъабхьнийи, хъа думу мирасдиъ Саулин, Кишдин балин, ччвур гъапнийи. Ва думу агуз хъюгънийи, амма агуз шуладайи. 22Думуган РАББИЙИХЬАН хъана гьерху:

– Мина хъана фужкӀа дуфну ккундийин?

РАББИЙИ жаваб туву:

– Гьатмагьа думу, аьрабайиъ жин духьна.

23Дугъахьна гъажаргънийи ва Саул халкьдихьна гъахнийи. ЖарадартӀан думу саб кӀулʼинди заан вуйиб варидиз гъябкънийи. 24Думуган Шамуили гъапи:

– Рякъюрачвуз, учвуз РАББИЙИ фуж ктагънуш? Дугъаз барабар вуйир халкьдин арайиъ адар.

Ва халкьди гьарай гъапӀу:

– Яшамиш ишри паччагь!+

25Шамуили халкь, паччагьди фици гьюкумдарвал дапӀну ккундуш, гъаврикк ккау, думу китабдик гъибикӀу ва РАББИЙИН улихь диву, хъасин халкьдиз хулариз алдагъуз амур гъапӀу.

26Саулра Гивайиз чан хулаз гъушу, ва дугъахъди – чпин юкӀварик Заанур куркӀу варитӀан кӀубан эскрарра.

27– Гьамгъу ухьу уьрхидин? – кӀуру мердимазарарра гъахьнийи. Чпиз Саул рякънукьан даккнивал улупури, дурари дугъаз пешкешар хурдайи, хъа дугъу думу ляхин чаз дярябкъруб гьисаб апӀуйи.

11

Саули аммунар дагъитмиш апӀуру

11^1Аммундиан вуйи Нахаш дявдиз удучӀвнийи, ва дугъу Галааддин Явеш шагьур кьялаъ тӀапӀнийи. Явешдин вари агьалйири Нахашдиз гъапнийи:

– Учухъди мясляаьтнан йикьрар йитӀ, ва учу увуз табигъ хьидича+.

2Хъа Аммундиан вуйи Нахашди дурариз гъапнийи:

– Узу учвухъди мясляаьтнан йикьрар саб шартӀниинди йитӀарза: гьарсарин арчул ул адабгъарза ва гьаци вари Израил аьйибнакк ккипарза.

3Явешдин аьхюдари дугъаз гъапнийи:

– Учуз ургуд йигъ вахт ча. Учу Израилин вари йишвариз вакилар гьаъдича ва, сарира учуз кюмек дарапӀиш, учу увуз мютӀюгъ хьидича.

4Вакилар Саул яшамиш шулайи Гивайиз гъафиган, ва дурари дидкан халкьдиз ктибтиган, вари халкь ишуз хъюбгъю. 5Гьадму вахтна Саул йицарин кьяляхъди хутӀлиан гъюради гъахьну. Саули гьерху:

– Фу гъабхьну? Гьаз инсанар ишура?

Ва дугъаз Явешдин агьалйирин гафар ктитнийи.

6Думу гафар чаз гъеерхьиган, Саулиин Заанурин Рюгь алабхънийи ва дугъак яманди хъял кубчӀвнийи+. 7Дугъу жут йицар гъадагънийи, парчйириз гьадатӀнийи ва, «Саулихъди ва Шамуилихъди сатӀиди дявдиз дурушиш, дугъан йицарикан гьамци хьибди» дупну, вакиларихъди думу парчйир Израилин вари йишвариз хътаънийи.

Ва вари халкьдиин РАББИЙИХЬАН гучӀ алабхънийи, гьаддиз вари, сарси, удучӀвнийи. 8Саули дурар Безекдиъ лигуз уч гъапӀнийи, ва Израилиан шубудварж агъзур кас ва Ягьудайиан сумчӀур агъзур кас жилар гъахьнийи+.

9Думуган вакилариз гъапнийи:

– Галааддин Явешдин агьалйириз йипай, закур лисундиз дурар къурхуйиккан уьрхиди.

Кьяляхъ дуфну, вакилари Явешдин агьалйириз дидкан ктибтнийи, дурар гизаф шад гъахьнийи. 10Думуган Явешдин агьалйири аммунариз жаваб туву:

– Закур учу учвуз мютӀюгъ хьидича, ва учкан учвуз ккуниб апӀинай.

11ГвачӀнинган Саули кьушум шубуб дестейиз пай гъапӀу, ва дурари, душмни бина йивнайи йишваъ учӀвну, ахсрар ккивхъанмина лисузкьан аммунариз гъивнийи, сагъди гъуздар, са-сарди гьергри, къутармиш гъахьнийи.

12Думуган халкьди Шамуилиз гъапнийи:

– Саул паччагь хьуз ярамиш кайир дар шли гъапну? Ча учухьна думу адмийир, учу дурарин гьял апӀурча.

13Хъа Саул рази гъахьундар:

– Гъи саризра йикӀбан жаза тувидар, гьаз гъапиш гъи РАББИЙИ Израилиз къутармишʼвал пешкеш гъапӀну.

14Шамуили халкьдиз гъапи:

– Гъачай Гилгализ гъягъюрхьа ва Саул паччагьди ктагъувалин гьюрматназ серенжем гъабхурхьа+.

15Думуган вари Гилгализ гъушу. Душваъ, Гилгалиъ, РАББИЙИН улихь Саул паччагь вуди мялум гъапӀу ва РАББИЙИЗ демдин гъурбнар гъахи. Саули ва вари израилари думу гьядиса аьхю шадвалиинди къайд гъапӀнийи.

12

Халкьдихьна Шамуилин аьхиримжи гаф

12^1Шамуили вари Израилиз гъапи:

– Магьа узу ичв хаиш тамам гъапӀунза ва учвʼин паччагь дитунза+. 2Гьамус паччагьди ичвʼин гьюкумдарвал апӀиди. Узу кьаби гъахьунза, йиз кӀул лизи гъабхьниз, хъа йиз баяр учвухъди гъузди. Узу жигьил вахтнахъанмина гьамусдиз ичвʼин гьюкумдарвал гъапӀунза. 3Магьа узу: РАББИЙИН улихь ва Дугъу ччим кадатнайирин улихь узук тахсир кипай. Узу шлин йиц тадабгъну? Узу шлин дажи тадабгъну? Узу шлиз истисмар гъапӀну? Узу шлиз гиран ктапӀну? Ляхин дюз апӀуз узу шлихьан дашбаш гъадабгъну? Узу учвуз гъабхьи зарар ктипарза.

4Дурари жаваб туву:

– Ваъ, уву учуз истисмар гъапӀундарва, учуз гиран ктапӀундарва ва сарихьанра фукӀа гъадабгъундарва.

5Дугъу дурариз гъапи:

– Гъи РАББИ ва Дугъу ччим кадатнайир учвуз узук фукӀа дибрихъувалин учвуз шагьидар ву.

Дурари жаваб туву:

– Ав, шагьидар ву.

6Шамуили давам апӀурайи:

– Учвуз Муса ва Гьарун тяйин гъапӀур ва ичв абйир Египетдиан адаур гьадму РАББИ ву. 7Хъа гьамус гьязур йихьай: РАББИЙИН улихь узу учвук тахсрар кирчдиза ва учвузна ичв абйириз РАББИЙИ гъапӀу ужувлар кӀваин апӀидиза.

8Якьуб Египетдиз гъафиган, ичв абйир, кюмек ккун апӀури, РАББИЙИЗ ккарагнийи, ва РАББИЙИ дурариз Мусана Гьарун гьаънийи. Дурари ичв абйир Египетдиан адаънийи ва гьаму уьлкейиъ дитнийи+.

9Хъа ичв абйири РАББИ, чпин Заанур, кӀваълан гьаънийи, ва Дугъу дурар чпихъди дявйир апӀури гъахьи хацор кьушмин аьхюр вуйи Сисерайин хлиз, филистимарин хлиз ва Муавдин паччагьдин хлиз тувнийи. 10Ичв абйир РАББИЙИЗ ккарагуйи, ва дурари кӀуйи: «Учук тахсрар качук: учу РАББИ гъитунча ва Баалинна Астартайин бутариз[*] гъуллугъ апӀуз хъюгъюнча. Учу ич душмнарихьан азад апӀин, ва учу Увуз ибадат апӀидича». 11Ва РАББИЙИ Ерубаал, Бедан, Еффай ва Шамуил гьаънийи – Дугъу учву учвлан илтӀишнайи душмнарихьан азад гъапӀнийи, ва учву, сабдихьанра къурху адарди, яшамиш гъахьнийчва+.

12Аммунарин паччагь Нахаш учвʼина дявдиинди гъюри гъяркъиган, учву узуз гъапнийчва: «Ваъ, гъит паччагьди учʼин гьюкумдарвал апӀри», РАББИ, ичв Заанур, ичв паччагь вуди гъахьнушра+. 13Гьаци, магьа учву ктагъу паччагь. Учву думу тӀалаб апӀуйчва, ва РАББИЙИ учвуз паччагь тувну. 14Анжагъ учву РАББИЙИХЬАН гучӀ апӀинай, учву Дугъаз гъуллугъ апӀинай ва Дугъаз мютӀюгъ йихьай, РАББИЙИН амрариз аькси муудучӀванай, учвура, ичв паччагьра РАББИЙИХЪДИ, ичв Заанурихъди, гъарахай. 15Хъа эгер учву РАББИЙИЗ мютӀюгъвалиан удучӀвиш, эгер учву РАББИЙИН амур апӀбариз аькси шули гъахьиш, РАББИЙИН хли учвуз, ичв абйириз фици гъивнуш, гьаци йивиди.

16Хъа гьамус гьязур йихьай: ичв уларикк РАББИЙИ апӀру зурба аьламат рябкъидичвуз. 17Гьамус игнар ургру, затра мархьар дурургъру вахт ву, гьаци дарин? Хъа узу РАББИЙИЗ ккарагидиза, ва Дугъу мархьна кьюркьлин цӀийир гьаъди, ва учву учвуз паччагь ккун апӀбан РАББИЙИН улихь зурба гунагь апӀувалин гъавриъ ахъдичва.

18Шамуил РАББИЙИЗ ккарагу, ва РАББИЙИ гьадму йигъан мархьна кьюркьлин цӀийир гьау, гьаци вуйиган, вари халкьдик РАББИЙИН ва Шамуилин улихь гучӀ кабхъу.

19Халкьди Шамуилиз гъапи:

– Яв лукӀарихъанди яв РАББИЙИЗ, яв Заануриз, учу диликӀбан бадали, ккараг, гьаз гъапиш ич вари гунгьариин учуз паччагь ккун апӀувалин гьаму тахсирра иливунча.

20Ва Шамуили халкьдиз жаваб туву:

– ГучӀ мапӀанай. Гьелбетда, учвук тахсрар качвук, амма РАББИЙИХЬАН ярхла махьанай ва кӀваантӀан Дугъаз гъуллугъ апӀинай. 21Ярхла махьанай, чибхьан я уьрхюз даршлу, чибкан я хайир адру кучӀлин бутарихъди мягъянай, гьаз гъапиш дурар фукӀа дарудар ву+. 22РАББИЙИ, Чан машгьур ччвурнан гьюрматназ, Чан халкь ярхла апӀидар, учву Чан халкь апӀуз РАББИЙИ къарар адабгъну аьхир!+
23Хъа узхьан РАББИЙИН улихь гунагь апӀуз – учвхъанди ккарарагди гъузуз – хьибдарзухьан. Узу учву ужуб ва дугъри рякъʼин алаидиза+. 24Анжагъ РАББИЙИХЬАН гучӀ апӀинай, хъугъвалиинди ва дугъривалиинди, лап кӀваантӀан Дугъаз гъуллугъ апӀинай: Дугъу учву бадали гъапӀу зурба ляхнар кӀваълан магьаанай! 25Эгер учву гьамусдихъантинара гунгьар апӀури гъахьиш, ичв паччагьдихъди сатӀиди йикӀидичва.

13

Филистимарихъди дяви

13^1Саул, сумчӀур йис яшнаъ ади, паччагь гъахьну, ва дугъу ягъчӀвурна кьюд йисан Израилиин паччагьвал гъапӀну.

2Саули израиларигъян шубуд агъзур эскер гъядягъю. Кьюд агъзур кас Саулихъди Михмасдиъ ва Бет-Элин багахь дагълариъ айи, агъзур кас – Вениаминдин Гивайиъ Юнатандихъди. Имбудар вари дугъу чпин хулариз деету.

3Юнатанди Гива кӀуру шагьриъ бина йивнайи филистимарин десте дагъитмиш апӀуру, ва вари филистимариз дидкан аьгъю шулу. Хъа Саули, «Гъит жугьдариз ебхьри!» кӀури, вари уьлкейиъ кӀарчназ ухшар вуйи зурна йивуру.

4Саули филистимарин десте дагъитмиш апӀбакан ва Израил филистимариз лапра даккниб хьуваликан израилариз аьгъю гъабхьиган, халкь Гилгализ Саулихьна уч гъабхьну.

5Филистимар Израилиз къаршуди дявдиз удучӀву. Дурарин гьяйвнар ккитӀнайи сумчӀур агъзур фургъун, йирхьуд агъзур атлу ва гьюлин гъирагъдихъ гъумкьан гизаф пияда кьушум айи. Дурари, дуфну, Бет-Авендихьан ригъ гьудубчӀвру терефнаъ айи Михмасдиъ бина гъивнийи. 6Израилар, чпиз къурхувал айиб дябкъну (дурар гужалди хъуржуйи), хьарариъ, гъалинди айи рукар-кьаларигъ, гъарзаригъ, жилиъ ерккнайи йишвариъ ва шид уьбхюз вуйи ичӀариъ жин гъахьнийи. 7Гаддин ва Галааддин ругариин жин хьпан бадали, саб пай жугьдар Ярдан ниркан ктучӀвнийи. Хъа Саул гьеле Гилгалиъ имийи, ва дугъахъди хъайи кьушум гучӀʼвалиан гукӀни дубхьнайи. 8Саул ургуд йигъан Шамуилиз, чаз дугъу гъапиганси, ккилигнийи, хъа Шамуил Гилгализ гъюрадайи, ва адмийир дугъхьан, Саулихьан, гьергуз хъюгънийи+. 9Думуган дугъу гъапи:

– Вариубгбан ва демдин гъурбнар апӀуз гьязур дапӀнайиб вари гьамина аьбкъинай, – ва вариубгбан гъурбан гъапӀу.

10Думу вариубгбан гъурбан дапӀну ккудубкӀуз хъуркьайизра, Шамуил гъафи, ва Саул, дугъаз салам тувбан бадали, дугъан улихьна удучӀву. 11Амма Шамуили гъапи:

– Уву фу гъапӀва?

Саули жаваб туву:

– Узуз рябкъюрайзуз: адмийир узхьан гьерграйи, йикьрар гъапӀу йигъан уву дуфнадайва, хъа филистимар Михмасдиъ уч духьнайи. 12Ва узу фикир гъапӀнийза: филистимар багарихьди Гилгалиъ узʼин алархьиди, хъа узу РАББИЙИХЬАН узуз ягъур шлувал тямин дапӀнадайза. Гьаддиз узуз вариубгбан гъурбан апӀуб алабхънийзуз.

13Шамуили Саулиз гъапи:

– Ахмакь ляхин гъапӀунва. Уву РАББИЙИН, яв Заанурин, Дугъу увуз гъапӀу амур чӀур гъапӀунва.[*] РАББИЙИХЬАН Израилиин паччагьвалин яв гьюкум аьсраризди мюгькам апӀуз хьибдийи,+
14хъа гьамус яв гьюкмихьан дурум тувуз хьибдар. РАББИЙИ сарун чан кӀваъ РАББИЙИН амур айи адми ктагъну ва думу Чан халкьдин гьюкумдарди тяйин гъапӀну, гьаз гъапиш уву РАББИЙИН амур чӀур гъапӀунва+.

15Ва Шамуил Гилгалиан гъушну, Вениаминдин Гивайиз за гъахьну. Саули чан имбу адмийир гьисаб гъапӀу: дурар йирхьудварж касдихьна гъахьнийи.

16Саул, дугъан бай Юнатан ва дурарин адмийир Вениаминдин Гивайиъ бина йивну дийигънийи, хъа филистимарин бина Михмасдиъ айи. 17Чпин бинайиан филистимари шубуб терефназди аьтрафариъ алжагъбар апӀуйи: саб-кӀуруб, Офрайихьна, Шуал кӀуру вилаятдихьна; 18кьюб-кӀуруб, Бет-Хорондихьна; шубуб-кӀуруб, Цевоим дерейин зиъхъан сяргьятдихъна, ичӀи чюлин терефназ гъябгъюрайи рякъюхьна.

19Израиларин уьлкейиъ думуган саркьан рукьан уста адайи, гьаз гъапиш, жугьдари чпи чпиз турар ва жидйир ктаур кӀури, филистимар гьилигури гъахьну.

20Чпин мукьйир, газар, екӀвар ва дагьрар учӀру апӀуз вари израилар филистимарихьна мажбури вуди душну ккундийи. 21Мукьу, газу, кьюрш, екӀв вая гьяйвнатар хъаъру жида учӀру апӀуз шекел арснан шубуб пайнак кьюб пай[*] кьимат вуйи.

22Гьаддиз, дяви ккебгъиган, Саулин ва Юнатандин адмийирихь турар ва жидйир хьади гъахьундар, дурар анжагъ Саулихь ва Юнатандихь, Саулин балихь, хьайи.

23Гьадму арайиъ филистимарин улгьан десте Михмасдин гуриз багахь гъабхьнийи.

14

Юнатандин гьунар

14^1Саб ражари Юнатанди, Саулин бали, чан яракь хруриз гъапну:

– Гъач филистимарин улгьан дестейихьна дерейин тмуну терефнаан ктучӀвухьа.

Хъа адашдиз дидкан гафкьан гъапундайи.

2Саули Гивайихьан ярхла дарди, Мигрондиъ нарин гьарикк бина йивнайи ва дугъахъди йирхьудварждихьна адми хъайи. 3РАББИЙИЗ суал тувбан бадали вуйи улгьани[*] Ахияйихь хьайи. Думу Ихаводдин чве Ахитувдин бай вуйи. Ахитув Шилойиъ Заанурин гъуллугъчи Илийин бай вуйи Пинехасдин бай вуйи. Юнатан гъягъюваликан халкьдиз аьгъдайи+.

4Хъа Юнатанди филистимарин жергейихьна удучӀвуз кьаст дапӀнайи дерейин гьацӀкьялаъ кьюбиб терефарианра тик гъарзар а: сабдиз Боцец кӀуру, тмунубдиз – Сене. 5Саб тик гъарз кафарийизди, Михмасдихьинди илтӀибкӀна; тмунуб – кьиблайизди, Гивайихьинди.

6Гьаци, Юнатанди яракь хруриз гъапну:

– Гъач гьаму ккадрабтӀдарин улгьан дестейихьна ктучӀвурхьа. Белки, РАББИЙИ ухьуз кюмек апӀур. РАББИЙИЗ, ухьу гизаф вая цӀиб вуйивализ дилигди, ухьуз гъалибвал тувуб читин ляхин дар.

7Яракь хрури гъапи:

– Увуз ккунибси апӀин. Гъарах, узура увухъди гъидиза, увуз наана ккундуш.

8Юнатанди гъапи:

– Ухьу думу адмийирихьна гъягъидихьа ва дурариз ухьу рякъюз гъуздихьа. 9Эгер дурари гъапиш: «Дийигъай, учу учвухьна гъидича», – ухьу дийигъидихьа ва дурарихьна зиина ктучӀвидархьа. 10Хъа эгер дурари гъапиш: «Учухьна зина кудучӀвай», – ухьу зина ктучӀвидихьа, гьаз гъапиш думу РАББИЙИ дурар ихь хлиз тувнайивалин лишан хьибди.

11Дурар филистимарин улгьан дестейиз рякъру йишвахьна хъуркьиган, филистимари гъапи:

– Лигай, жугьдар чиб жин гъахьи урхъариан удучӀвура+.

12Ва думу дестейиан вуйи адмийири Юнатандиз ва дугъан яракь хруриз чӀигъар гъапӀу:

– Учухьна зина кудучӀвай. Учу учвуз фу-вуш пидича.

Юнатанди яракь хруриз гъапи:

– Узухъди гъач: РАББИЙИ Израилиз дурариин гъалибвал тувна.

13Ва думу, хиларихъди ва ликарихъди хъчӀихури, зина ктучӀву, дугъан яракь хрурра – дугъахъди. Филистимар Юнатандин улихь алдакуйи, хъа яракь хрури жан илимбудар йивну йихуйи. 14Думу сабпи кчӀихбаъ Юнатанди ва дугъан яракь хрури сад жут йицари сад йигъан хътабкру хутӀлин гьацӀ йишвʼин къарихьна адми йивну гъакӀнийи.

15Филистимарин бинайиъ, вари аьтрафариъ ва кьушмиъ къурхулувал ккебгъу; улгьан дестейиъ ва алжагъбар апӀру дестйириъра къурхулувал абхъу; жил гукӀни гъабхьи, Заанури дурариина зурба пис гучӀʼвал гьапӀнийи.

16Саулин Вениаминдин Гивайиъ айи гъаравлариз вари терефаризди гьерграйи адмийирин гъварч гъябкънийи.

17Саули чан эскрариз гъапи:

– Вари кудухай ва, ихьдарикан фуж гъушнуш, аьгъю апӀинай.

Дих апӀури, вари ктуху, ва Юнатан ва дугъан яракь хрур адрувал аьгъю гъабхьи.

18Саули Ахияйиз гъапи:

– Заанурин сундух абкъин.

Ляхин гьадушваъ аки, думуган Заанурин сундух израиларихь чпихьди хьайи. 19Саули Заанурин гъуллугъчийиз дици кӀури имиди, филистимарин бинайиъ къурхулувал гужал шулайи. Думуган Саули Заанурин гъуллугъчийиз гъапи:

– Лазим дар.

20Чан адмийир уч дапӀну, Саул дяви гъябгъюрайи йишваъ архьу. Дурариз гъябкъю, бегьемди къурхулувалиъ ахъну, филистимари турарихъди сари сар уркурайи. 21Филистимарихъан вуйи ва дурарихъди дурарин бинайиз гъафи жугьдар гьамус Саулин ва Юнатандин израиларихъанди гъахьнийи. 22Ефраимдин дагълариъ жин гъахьи израилар, филистимар гьергуз мажбур апӀуб аьгъю дубхьну, дурарихъ, дурар урччвури, хъергу. 23Думу йигъан РАББИЙИ Израилиз гьаци гъалибвал тувнийи. КчӀихувал тап Бет-Авендихъна давам гъабхьнийи.

Саули Юнатан нянатнакк ккаъру

24Думу йигъан израилар бизарвалиан кьувватсуз гъахьнийи, амма Саули, «Хябяхъдиз, узу йиз душмнарилан кьисас алдабгъайиз, фукӀа гъипӀур нянатнакк ишри» дупну, адмийириин къадагъа иливу. Ва адмийири ипӀрубдик тӀубкьан кучундайи. 25Дурариз ярквраантина гъягъюб алабхънийи. Душваъ жилиин йиччв али йишв айи. 26Ярквраъ учӀвган, адмийириз, йиччв фици удубчӀвураш, гъябкънийи, амма думу гъадабгъуз ва ипӀуз кӀубанвал сарикра гъабхьундайи, гьаз гъапиш варидиз къадагъайихьан гучӀурайи. 27Хъа Юнатандиз адашди инсанариз къадагъа апӀру гафар гъеерхьундайи. Чан хлиъ айи маргъ гьачӀабккну, дугъу дидин кӀакӀ йиччвун рягъюк кубсу ва ушвнихъна гъабхи. Дугъан лигуб ачухъ гъабхьи. 28Думуган шли-вуш дугъаз гъапи:

– Яв адашди «Гъи хураг гъипӀур нянатнакк ишри» кӀуру къадагъа иливну. Гьаддиз халкь кьувватсузра дубхьна.

29Юнатанди гъапи:

– Йиз адашди уьлке терг гъапӀну. Узу сацӀиб йиччв гъипӀну кӀури, йиз лигуб фици ачухъ гъабхьнуш, лигай. 30Хъа халкьди гъи, душмандихь хюч дибихъну, ккунибкьан гъипӀнийиш, ухьу филистимар бегьемди дагъитмиш гъапӀну хьидийхьа!

31Думу йигъан дурари Михмасдихъан Айялондихъна[*] филистимариз гъивнийи. Адмийир хябяхъдиз гизаф бизар гъахьнийи. 32Ккабхъубдиин алархьну, дурари марччар, йицар ва кӀарар дисуйи ва, гъидису йишвахь дурккну, ифдихьан бегьемди марцц хьайиз ккилилигди, йикк ипӀуйи. 33Дидин гьякьнаан, «Лиг, халкьди РАББИЙИН улихь гунагь апӀура: ифи кади йикк ипӀура» дупну, Саулиз хабар дебккнийи.

Дугъу гъапи:

– Учву хаинкрар вучва! Гьамусяаьт узухьна саб зурба гъван хуз амур апӀинай+.

34Ва Саули гъапи:

– Адмийирилан илдицай ва гьарсариз узухьна чпин йицар ва марччар хуз амур апӀинай. Ифи кади йикк ипӀури, РАББИЙИН улихь гунагь дарапӀбан бадали, гъит дурар гьамушвахь урккри ва итӀри.

Ва думу йишвди вари адмийири чпихьди йицар хуйи ва гьадушвахь урккуйи. 35Хъа Саули РАББИЙИЗ гъурбан апӀрушв тикмиш гъапӀнийи. Дугъу тикмиш гъапӀу РАББИЙИЗ гъурбан апӀрушварикан думу сабпиб вуйи.

36Хъасин Саули гъапи:

– Гъачай йишвну филистимариин, акв алабхьайиз дурарин бина тӀараш апӀбан ва, сарра гъидритди, вари йивну йикӀбан бадали, алархьурхьа.

Дугъаз жаваб туву:

– Увуз фици ккундуш апӀин.

Амма Заанурин гъуллугъчийи гъапи:

– Сифте Заанурин мурад аьгъю апӀурхьа.

37Ва Саули Заанурихьан гьерху:

– Филистимариин алархьуза? Уву дурар израиларин хлиз тувдина?

Амма думу йигъан дугъаз жаваб тувундайи+.

38Саули гъапи:

– Кьушмиз буйругъ туврайидар вари мина гъачай! Гъи фу гунагь гъапӀнуш, аьгъю апӀинай. 39Израил гъюбхю РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, йиз бай Юнатанди гьадму гунагь гъапӀнушра, думу жаза гьадабтӀбиинди йикӀиди.

Амма сарира дугъаз жаваб тувундар.

40Думуган дугъу вари израилариз гъапи:

– Учву саб терефназди дийигъай, хъа узуна йиз бай Юнатан тмунуб терефназди дийигъидича.

Ва халкьди жаваб туву:

– Увуз фици ккундуш апӀин.

41Саули РАББИЙИЗ, Израилин Заануриз, гъапи:

– Гъит туптари тахсиркрар улупри.

Туптари Юнатанна Саул улупнийи, хъа халкьдилан тахсир алдабгънийи. 42Саули гъапи:

– Хъа гьамус узуз ва йиз бай Юнатандиз тупут ипай.

Тупти Юнатан улупнийи+.

43Саули Юнатандиз гъапи:

– Уву фу гъапӀнуш, кидибт.

Ва Юнатанди дугъан улихь кӀулʼин гъадабгъу:

– Узу йиз хлиъ айи маргълин кӀакӀниинди сацӀиб йиччв гъипӀунза ва гьаддиз аьжал кьабул апӀуз гьязур вуза.

44Ва Саули гъапи:

– Уву, Юнатан, жаза гьадабтӀбиинди йикӀидива, гьаци дарш, гъит Заанурин хъял узʼин алабхъри.

45Амма халкьди Саулиз гъапи:

– Израилиз гьамкьан зурба гъалибвал гъабхи Юнатан жаза гьадабтӀбиинди йикӀидин? Ваъ! РАББИЙИИНДИ ху апӀурча, гъи дугъан кӀуллан чӀаркьан алдабхъидар, гъи гьунар улупуз дугъаз Заанури кюмек гъапӀну аьхир.

Гьаци халкьди Юнатан жазайиинди йикӀуваликкан гъюрхну+.

46Саул филистимарихъди дявдиан кьяляхъ гъафи, хъа филистимар чпин хулариз гъушу.

Саулин гъалибваларикан

47Израилиин паччагьвал чахьна гъурубкьган, Саули юкьуб тереф илтӀишнайи вари душмнарихъди дявйир гъурхну: Муавдихъди, Аммундихъди, Эдумдихъди, Цувайин паччгьарихъди ва филистимарихъди. Шлихъди дугъу дяви апӀури гъахьнушра, варишвариъ думу гъалиб шули гъахьну+. 48Дугъан кьувват артухъ шули гъабхьну. Дугъу амалекар дагъитмиш гъапӀну ва Израил тӀарашчивалин алжагъбарихьан гъюбхну+.

Саулин хизандикан

49Саулин баяр Юнатан, Ишʼви ва Малкишуа вуйи, хъа кьюр шуран ччвурар гьамцдар вуйи: аьхюнурин – Мерав, бицӀинурин – Михал+. 50Саулин хпириз Ахиноам кӀуйи, думу Ахимаацдин риш вуйи. Саулин кьушмарин аьхюр чан Нер кӀуру эмдин бай Авнер вуйи+. 51(Киш, Саулин адаш, ва Нер, Авнерин адаш, кьюридра Авиэлин баяр вуйи.)+

52Саули паччагьвал апӀру вари вахтна филистимарихъди дяви яваш гъабхьундар. Чаз кӀубан ва гужли адми гъидихъган, Саули думу чан кьушмиз гъадагъуйи+.

15

Саул ярхла гъапӀну

15^1Шамуили Саулиз гъапи:

– Узу РАББИЙИ увкан Чан халкьдиин, Израилиин, паччагьди дерккуз ччим кадатуз гьаънийи, гьаци вуйиган хъебехъ РАББИЙИН гафнахъ+. 2Гьамци кӀура РАББИЙИ – Заварин Кьувватарин Аьхюри: «Израил Египетдиан удубчӀвруган, дидин рякъ гьадабтӀуз чалишмиш шули, Амалекди Израилиз фу гъапӀнуш, Узуз кӀваин гъабхьунзуз. 3Гъарах ва дурариин алархь. Дугъаз айиб вари нянайикк ккапӀ ва терг апӀин. Дугъан гьяйиф мапӀан, вари йивну йикӀ – жиларра, дишагьлийирра, бицӀидарра, никкдихъ хъайидарра; йицарра, марччарра, дажйирра, девйирра йивну йих».

4Саули кьушмиз дявдиз гъягъюз дих гъапӀу. Телаимдиъ кьушмиз гъилигиган, дугъу кьюдварж агъзур пияда эскер ва аьлава вуди Ягьудайиан йицӀуд агъзур эскер гьисаб гъапӀу+. 5Амалекдин шагьрин багагьна дуфну, Саул гъяриъ ккеу. 6Кеней халкьдиз Саули гъапи:

– Дургин йихьай гьамлин, узу учву дурарихъди сатӀиди терг дарапӀбан бадали, амалекарихьан жара йихьай: израилар Египетдиан удучӀвруган, учву дурарихьна жумартди янашмиш гъахьунчва аьхир.

Ва кеней халкь амалекарихьан жара гъабхьнийи.

7Хавилайихъан Египетдин сяргьятдихъ хъайи Шурихъна йивури, Саули амалекар дагъитмиш гъапӀнийи+. 8Агаг, Амалекдин паччагь, дугъу йисирвализ гъидиснийи, хъа дугъан халкь нянайикк ккаънийи ва турихъди терг гъапӀнийи. 9Амма Саули ва дугъан адмийири Агаг йивну гъакӀундайи, хъа гьацира ужударсдар марччар ва йицар, варитӀан чагъи кӀарар, ччилар ва кьимат хъайиб вари жараб дурариз гьяйиф гъахьнийи, анжагъ хайир кадруб ва лазим даруб терг гъапӀнийи.

10Думуган Шамуилихьна РАББИЙИН гаф гъафну:+

11– Сауликан паччагь апӀбиин швумал гъахьунза. Дугъу Узхьан маш гьибицну ва Йиз табшуругъар тамам гъапӀундар.

Шамуилик яман хъял кубчӀву. Ярхи йишвди думу РАББИЙИЗ ккарагу, 12хъа гвачӀнин ухди Саулихъди гюрюш абгуз гъушу. Шамуилиз Саул Кармилиз гъягъюваликан ва дугъу душваъ чаз ядигар дивуваликан, хъасин Гилгализ кьяляхъ хътаркуваликан хабар дебккнийи. 13Хъа Шамуил Саулихьна гъафиган, Саули дугъаз гъапи:

– РАББИЙИ ужувлакк ккаъриву. Узу РАББИЙИН табшуругъ тамам гъапӀунза.

14Амма Шамуили гьерху:

– Дици вуш, узуз марччарин меэр ва йицарин бевер гьаз ерхьура?

15Саули жаваб туву:

– Дурар амалекарихьан тадагъдар ву. Халкьди, РАББИЙИЗ, яв Заануриз, гъурбан апӀбан бадали, ужударсдар марччар ва йицар гъитну. Хъа имбуб учу нянайикк ккапӀунча ва терг гъапӀунча.

16Думуган Шамуили Саулиз гъапи:

– ЧӀяаьн! Гьаму йишван РАББИЙИ узукна гъапиб узу увукна пидиза.

Дугъу жаваб туву:

– Йип.

17Ва Шамуили гъапи:

– Уву, жвуву варитӀан аскканурси гьисаб апӀури гъахьнушра, Израилин вари тухмарин аьхюр гъахьундайва? РАББИЙИ увкан Израилиин паччагь хьуз ччим ктатну. 18«Гъарах, намуссуз амалекар нянайикк ккаъ ва терг апӀин. Думу бегьемди тӀанкь апӀайизкьан дяви апӀин» кӀури амур дапӀну, РАББИЙИ уву дявдиз гьаънийи. 19РАББИЙИ гъапибдилан уву гьаз улдучӀвунва, гьаз хючʼин алархьунва ва РАББИЙИЗ затра даккни ляхин гъапӀунва?

20Саули Шамуилиз гъапи:

– Узу РАББИЙИ гъапиб гъапӀунза. РАББИЙИ узу гьау дявдиз гъушунза. Узу Агаг, Амалекдин паччагь, йисирвализ гъадагъунза, хъа имбу вари амалекар нянайикк ккаунза ва терг гъапӀунза. 21Нянайикк ккапӀнайи хючкан адмийири, Гилгалиъ РАББИЙИЗ, яв Заануриз, гъурбан апӀбан бадали, ужударсдар марччар ва йицар гъадагъну.

22Хъа Шамуили гъапи:

– РАББИЙИЗ вариубгбан гъурбнар ва садакьйир
хъпехъувалтӀан лазим вуйинхъа?
Ваъ, хъпехъувал Дугъаз садакьйиртӀан ужу ву,
апӀин кӀуруб апӀувал чагъу якъартӀан ужу ву+.
23Хъа мютӀюгъ дархьувал фал кипбан гунгьиз,
хъа инкарвал – бутариз ибадат апӀбаз барабар ву.

Уву РАББИЙИН табшуругъ ярхла апӀбаз лигну,

Дугъу увура ярхла ва паччагьлугъдихъ мягьрум гъапӀну+.

24Саули Шамуилиз гъапи:

– Узук тахсир казук: РАББИЙИН амур ва яв улупбар тамам гъапӀундарза; халкьдихьан гучӀури, дидихъ хъпехъунза. 25Амма миннат апӀурза, йиз гунгьилан хил алдабгъ ва, узхьан РАББИЙИЗ ибадат апӀуз хьпан бадали, узухъди сатӀиди кьяляхъ хъадарк.

26Шамуили Саулиз гъапи:

– Узу увухъди кьяляхъ хътаркидарза: уву РАББИЙИН гаф ярхла гъапӀунва, ва Дугъу уву, Израилиин паччагьдин гьюкмихъ мягьрум дапӀну, ярхла гъапӀну.

27Гъягъюз ккунди Шамуил илдициган, Саул дугъан чухайин канчӀлихъан гьаци хъчӀихнийики, дидкан саб парчи кчӀябгъю+. 28Ва Шамуили дугъаз гъапи:

– Гъи РАББИЙИ увхьан Израилиин паччагьдин гьюкум тадабгъну ва жара касдихьна тувну, думу увутӀан ужур ву+. 29Израилин Даима Заанури Чан гаф чӀур апӀурдар ва Думу Чав адабгъу къарариин швумал шулдар, гьаз гъапиш, Чан къарариин швумал хьуз, Думу адми дар+.

30Саули гъапи:

– Узук тахсир казук. Амма миннат апӀурза увкан: йиз халкьдин аьхюдарин улихь ва Израилин улихь узуз гьюрмат апӀин – узухъди кьяляхъ хъадарк, узхьан РАББИЙИЗ, яв Заануриз, ибадат апӀуз хьпан бадали.

31Думуган Шамуил Саулихъди кьяляхъ хъадарку, ва Саули РАББИЙИЗ ибадат гъапӀу.

32Ва Шамуили гъапи:

– Узухьна Агаг, Амалекдин паччагь, акъинай.

Агаг, «КьутӀкьли аьжал йиз багхьан гъубшну хьиди» – фикир апӀури, дугъахьна архаинди гъафи.

33Хъа Шамуили гъапи:

– Яв тури жара дишагьлийир бицӀидарихъ фици мягьрум апӀуйиш, гьаци яв дадара бицӀидар хътру дишагьлийирикан ишри.

Ва Шамуили Гилгалиъ РАББИЙИН улихь Агаг тикйириз гъурку.

34Хъасин Шамуил Рамайиз гъушу, хъа Саул чан хулаз, Саулин Гивайиз, кьяляхъ хъадарку. 35Ва сарун Шамуил Саулихъди чан йигъар ккудуркӀайизкьан гюрюшмиш гъахьундар, гьаз гъапиш Шамуили Саулин дерд зигури гъахьну, хъа РАББИ Сауликан Израилин зиин паччагь апӀбан швумал гъахьну+.

16

Давуддикан паччагьвалиина зейтундин ччим ктатну

16^1РАББИЙИ Шамуилиз гъапну:

– Саулин кьаназ дерд зигури гъуздива? Узу думу ярхла гъапӀунза – думу сарун Израилин паччагь хьидар! Зейтундин ччимдихъди кӀарч абцӀ ва рякъюъ учӀв – Узу уву Вифлеемдиан вуйи Ессейихьна гьаъраза. Дугъан баярикан сар паччагь апӀуз ктагъунза+.

2– Узу фици гъягъиди? – гьерху Шамуили. – Эгер Саулиз дидкан аьгъю гъабхьиш, узу йивну йикӀиди!

РАББИЙИ гъапи:

– Увухъди личӀ гъайибх ва йип: «Узу РАББИЙИЗ гъурбан апӀуз гъафунза». 3Гъурбан апӀбаъ иштирак хьуз Ессейизра теклиф апӀин, хъа Узу, уву фу дапӀну ккундуш, мялум апӀидизавуз, ва уву, фуж Узу улупиш, Узу бадали гьадгъукан ччим ктатидива.

4Шамуили, чаз РАББИЙИ амур гъапӀганси, гъапӀу. Думу Вифлеемдиз гъафиган, аьхюдар гъалабулугъ кади дугъан улихьна удучӀву.

– Ислягьвалиинди уву учухьна гъафунва? – гьерху дурари.

5– Ислягьвалиинди, – жаваб туву дугъу. – Узу РАББИЙИЗ гъурбан апӀуз гъафунза. Ичв марццишин апӀинай – сатӀиди гъурбан апӀидихьа.

Дугъу Ессейин баярихьди чпин марццишин апӀуз гъиту ва дурариз гъурбан апӀбаъ иштирак хьуз дих гъапӀу. 6Дурар гъафиган, Шамуилиз Элиав гъяркъю, ва Шамуили фикир гъапӀу: «РАББИЙИ ччим кадатрур гьаму вухьиди!»+
7Амма РАББИЙИ дугъаз гъапи:

– Дугъан зиълан рябкъювализ ва ягълишназ милиган; Узу думу ярхла апӀурза. Узу адми лигруганси лигурдарза аьхир: адми зиълан рябкъювализ, хъа РАББИ кӀваз лигуру+.

8Ессейи Авинадавдиз дих гъапӀу ва Шамуилихьна хъади гъафи.

– РАББИЙИ мунур ктагъундар, – гъапи Шамуили.

9Ессейи Шамма хъади гъафи.

– РАББИЙИ мунур ктагъундар, – гъапи Шамуили+.

10Ессейи чан ургур бай хъади гъафи, амма дугъу гъапи:

– РАББИЙИ мурар ктагъундар.

11Думуган Шамуили Ессейихьан гьерху:

– Увухъ сарун баяр хътарвухъ?

Дугъу жаваб туву:

– Сарсана айиз, бицӀинур. Думу гьамусяаьтна марччарихъ хъа.

Шамуили Ессейиз гъапи:

– Гьадму хъади гъюри. Думу дарфикьан гагьди, ухьу суфрайихъ деидархьа.

12Ессейи бай хъади гъюз гьау, ва думу хъади гъафи: думу уьру гарцӀлар кайир, кӀваз хуш шлур ва уччвудар улар айир вуйи.

– Гьаму думу ву, – гъапи РАББИЙИ, – гъудужв ва дугъкан ччим кадат.

13Шамуили ччим айи кӀарч гъадабгъу ва, дугъан чвйирра хьади, дугъкан ччим кадату. Гьадму йигъан Давуддиин РАББИЙИН Рюгь алабхъу. Хъа Шамуил Рамайиз хътарку+.

14Гьадму вахтна Саулиан РАББИЙИН Рюгь удубчӀвнийи, ва РАББИЙИН амриинди пис жинди дугъаз аьзабар тувуз хъюгънийи.

15Думуган Саулихьна дугъан везирар илтӀикӀу:

– Заанурин амриинди пис жинди увуз аьзабар тувраш, 16гъит ич жанабийи чан улихь дийигънайи чан лукӀариз лирайиин[*] мукьмар йивуз аьгъю кьавал агуз амур апӀри. Ва увʼин Заанурин амриинди пис жин алабхънайиган, кьавли чан мукьмариинди яв аьзиятар пчӀу апӀиди.

17Саули амур гъапӀу:

– Лирайиин ужуйи мукьмар йивру кьавал агай узуз ва узухьна акъинай думу+.

18Сар гъаравашди гъапи:

– Узуз дицир аьгъязуз. Думу Вифлеемдиан вуйи Ессейин бай ву. Дугъаз мукьмар йивуз аьгъя. Дидланна савайи, думу кӀубан, гучӀ аьгъдру эскер, фикир апӀрур ва лигуз-рякъюз ранг алир ву – дугъахъди РАББИ хъа.

19Саули Ессейихьна гьамциб амриинди чархачйир гьау:

– Узухьна Давуд, марччарихъ хъайи яв бай, гьаъ.

20Ессейи даждиин уьл, чяхир айи ирж иливу, саб мудур гъадабгъу ва, вари гьамрар чан бай Давуддихьна тувну, думу Саулихьна гьау.

21Давуд Саулихьна гъафи ва дугъаз гъуллугъ апӀуз хъюгъю. Саулиз думу гизаф ккун гъахьну ва чан яракь хрурди деркку. 22Саули Ессейиз гьамцдар гафар хътауз амур гъапӀу:

– Гъит Давудди узухь гъуллугъ апӀри. Думу узуз кӀваантӀан кьабул гъахьунзуз.

23Саулиин Заанурин амриинди пис жин алабхъиган, Давудди чюнгюр хлиз гъадабгъуйи ва мукьмар йивуйи, ва Саулиз рягьят шуйи, ва пис жин дугълан улдубчӀвуйи.

17

Давуд ва Голиаф

17^1Филистимар дявдиз удучӀвнийи, ва дурари чпин кьушмар Ягьудайин Сохойиъ уч гъапӀнийи. Дурари Сохойин ва Азекайин арайиъ, Эфес-Даммимдиъ бина гъивнийи. 2Хъа Саул ва израилар Эла кӀуру дерейиъ уч гъахьнийи. Филистимарихъди дяви апӀуз гьязур духьну, дурари душваъ бина гъивнийи. 3Филистимар саб дагъдиин дийигънайи, хъа израилар – дурариз къаршуди айи тмунуб дагъдиин: дурарин арайиъ дере гьатӀабццнайи.

4Филистимарин арайиан Гъат шагьриан вуйи Голиаф кӀуру ва йирхьуб юкӀна саб чӀиб[*] ягълишин али сарна-сарди элегру эскер удучӀву. 5Дугъан кӀулʼин кемшрин хункӀ алийи, ва дугъʼин балугъин пулсиб ва хьуд агъзурихьна шекел[*] гъагъ айи занаг палат алабхьнайи. 6Дугъан ликар кемшрин гъапгъари уьрхюрайи, ва дугъан гъюнихъ кемшрин жикъи жида хъебхнайи. 7Дугъан ярхи жидайин маргъ ир убхру дуркьарин мухьсиб вуйи, хъа дидʼин али рукьан кӀакӀнаан йирхьудварж шекел[*] гъагъ гъюйи. Дугъан улихьди гъалхан хрур гъюрайи+.

8Израилин кьушмин улихь дийигъну, Голиафди гъапи:

– Учву дявдиз гьаз дийигъначва? Узу – филистим, хъа учву Саулин лукӀар дарин дарш? Узухъди сарна-сарди кчӀихуз фуж-вуш сар гъядягъяй+. 9Эгер думу узʼин гъалиб гъахьиш ва узу йивну гъакӀиш, учу ичв лукӀар хьидича. Хъа узу дугъʼин гъалиб гъахьиш ва узу думу йивну гъакӀиш, учву ич лукӀар хьидичва ва учуз гъуллугъ апӀидичва.

10Хъана филистимди гъапи:

– Гьамусяаьтна узу израилин кьушумдик кярхюнза! Узухъди кчӀихуз шлу адми чавай узуз.

11Филистимдин гьаму гафар гъеерхьиган, Саулиз ва израилариз гучӀ гъабхьи, дурарик гъалабулугъ кабхъу.

12Давуд Ягьудайин Вифлеемдиан вуйи эфратлу Ессейин бай вуйи. Ессейихъ миржир бай хъайи. Саули паччагьвал апӀруган, Ессе лапра кьаби духьнайи. 13Дугъан аьхюну шубур бай Саулихъди сатӀиди дявдиз гъушнийи. Дурарикан аьхюнуриз Элиав кӀуйи, кьюрпириз – Авинадав, шубурпириз – Шамма+. 14Давуд чвйирикан бицӀинур вуйи. Шубур чве Саулихъди гъушнийи, 15хъа Давуд вахт вахтарик Саулин бинайилан Вифлеемдиз адашдин марччарин лиж уьбхюз гъягъюйи. 16Филистим ягъчӀвур йигъан хъади-хъади гвачӀнинганра, хябяхъганра израиларин улихьна удучӀвуйи ва дийигъуйи.

17Ессейи чан бай Давуддиз гъапи:

– Саб эфа[*] гъубцу дяхин ва гьаму йицӀуб уьл гъадагъ ва тядиди бинайиина яв чвйирихьна гъайих. 18Хъа гьаму нисун йицӀуб кӀикк дурарин агъзур эскрин аьхюриз тув. Чвйирин сагъвал фици вуш, ва дурарихьан увухьди, узуз дурар ужуйи вуйивал аьгъю хьпан бадали, фукӀа абкъин+. 19Яв чвйири Саулихъди ва имбу израиларихъди сатӀиди Эла дерейиъ филистимарихъди дяви апӀура.

20Давуд гвачӀнин ухди гъудужву, дугъу марччар жара марччлихъниз табшурмиш гъапӀу, ва, Ессейи чаз амур гъапӀганси, савкьатар гъадагъну, рякъюъ учӀву. Думу бинайиз гъафиган, кьушум женгназ гьязур шулайи, женгназ дихар ерхьурайи. 21Израилар ва филистимар чиб-чпиз къаршуди дийигънайи. 22Давуд, чахь хьайи гъагъ бинайин гъаравларихь гъибтну, кьушмихьна гъажаргъу, ва дугъу чвйириз салам туву.

23Дугъу дурарихъди гафар апӀури имиди, филистимарин жергйириан Гъатдиан вуйи филистим, Голиаф ччвур алир, удучӀву ва чан улхбар текрар гъапӀу. Давуддиз дугъу кӀуруб ебхьурайи. 24Голиаф гъяркъиган, вари израилар гучӀ дубхьну гьергнийи. 25Дурари сари сариз гъапи:

– Улихьна удучӀву гьатму адми рякъюрачвуз? Думу чан улхбариинди Израилик кярхюз улихь удучӀвна. Шли думу йивну гъакӀиш, паччагьди дугъаз зурба девлет пешкеш апӀиди, чан риш хпирди тувди, хъа дугъан хизан Израилиъ харжариккан азад вуйиб апӀиди+.

26Давудди багахь дийигънайи адмийирихьан хъана гьерху:

– Гьаму филистим йивну гъакӀириз ва Израилилан аьйиб алдабгъуриз фициб пешкеш хьибди? Фуж ву, дугъриданна, гьаму ккадрабтӀу филистим, гьарган чӀиви Заанурин кьушмик гьамци кярхюз?

27Адмийири дугъаз гьамциб жаваб туву:

– Магьа шли думу йивну гъакӀиш, дугъаз гьамциб пешкеш ккилибгура.

28Элиавдиз, Давуддин аьхюну чвуччвуз, дугъу багахь хьайидарихъди фици гафар апӀураш деебхьну, Давуддикан хъял гъафи, ва дугъу гъапи:

– Уву мина гьаз гъафунва? ИчӀи чюлиъ уву ихь марччар, ихь бицӀи сюри шлихь гъитунва? Уву аьхю гафар апӀрур вуйивал ва, яв фициб нягьякь хасият вуш, узуз аьгъязуз. Уву анжагъ кчӀихбаз лигуз гъафунва.

29Давудди наразивал улупу:

– Узу фу дициб гъапӀну? Гьерхузра хай шулдарин?

30Жара касдихьна илтӀикӀну, дугъу хъана гьадму суал туву, ва адмийири дугъаз хъана гьациб жаваб тувуйи.

31Гьадму арайиъ Давуддин гафар Саулиз ктиту, ва дугъу Давуддиз чахьна дих апӀуз гъиту. 32Давудди Саулиз гъапи:

– Гьаму филистимдихъантина гъит гьич саринра рюгь ис адрабхъри. Яв лукӀ гъягъиди ва дугъахъди кчӀихиди.

33Саули Давуддиз жаваб туву:

– Увхьан гьаму филистимдиз къаршуди удучӀвуз ва дугъахъди кчӀихуз хьибдарвухьан. Уву бицӀи бай вува, хъа думу живанвалихъанмина эскер ву.

34Амма Давудди Саулиз жаваб туву:

– Яв лукӀраз адашдин марччарихъ гъягъюб хайлин алабхъну. Аслан вая швеъ дуфну, сюрийиан марчч гьитӀибкӀру вахтарра шуйи. 35Думуган узу дидихъ хъергуйза, дидʼин алархьуйза ва дидин ушвнигъян хюч гъючӀюбгъюйза. Хъа эгер думу узʼин алабхьиш, узу дидин гардандиан ичӀихуйза ва думу йивну йибкӀуйза. 36Яв лукӀраз асланарра, швеэрра йивну йихуб алабхъну. Гьарган чӀиви Заанурин кьушмик гьамци кярхрайи гьаму ккадрабтӀу филистимра дюм-дюз гьаци йивну йикӀидиза.

37Ва Давудди хъана гъапи:

– Асланарихьан ва швеэрихьан узу гъюрхю РАББИЙИ узу гьаму филистимдихьанра уьрхиди.

Саули Давуддиз гъапи:

– Гъарах, увухъди РАББИРА хъади ишри.

38Ва дугъу Давуддиин чан дявдин палтар алахьу, дугъан кӀулʼин чан кемшрин хункӀ улубкӀу ва занаг палат алабхьу. 39Дявдин палтарин зиълан Давудди дугъан тур гьидибтӀу. Гъягъюз чалишмиш духьну (думу дявдин палтар алахьури вердиш дайи аьхир), Давудди Саулиз гъапи:

– Му палтар алди узхьан гъягъюз шулдарзухьан, вердишди дарза.

Гьадрар вари чаллан илдитну, 40дугъу чан маргъ гъадабгъу, гъярʼан хьуб сакӀли гъван гъюдюхю, дурар чан марччлихънин иржаъ иву, чӀвегьент гъадабгъу, ва Давуд филистимдиз машна-машди гъушу.

41Филистим, чан гъалхан гъабхрурра хъади, явашди Давуддиз багахь хьуз хъюгъю. 42Давуд дяркъну, Голиафди Давуддихьан чаз фукӀа апӀуз хьибдар кӀуру фикир гъапӀу: думу уччву ва уьру гарцӀлар кайи живан бай вуйи. 43Филистимди Давуддиз гъапи:

– Узу ху вуйин? Уву узʼина маргъ хьади гьаз гъюрава?

Ва филистимди Давуд чан бутарин ччвурарихъан агьнакк ккау. 44Дугъу Давуддиз гъапи:

– Гъач йиз багахьна, ва узу яв жан заварин ничхрариз ва чӀурдин вягьшйириз туварза.

45Давудди филистимдиз жаваб туву:

– Уву узʼина тур ва жида хьади гъюрава, хъа узу увʼина уву нянайикк ккау Заварин Кьувватарин Аьхюрин, Израилин кьушмарин РАББИЙИН, ччвурнахъан гъюраза. 46Ав, гъи РАББИЙИ уву йиз хилариз тувди. Узу уву йивну йикӀидиза ва яв кӀул алдабтӀидиза, хъа филистим эскрарин майтар заварин ничхрариз ва жилин вягьши гьяйванатариз кячӀяргъюз тувдиза. Вари дюнʼяйиз Израилиъ Заанур айивал рябкъиди+. 47Гьамушвахь дийигънайидариз варидиз рябкъиди: РАББИЙИ турихъди ва жидайихъди уьрхюрдар, амма кчӀихбан аьхир РАББИЙИЛАН асиллу ву. Дугъу учву ич хилариз тувди.

48Филистим чахьна багахь шули имиди, Давуд кчӀихру йишвахьна, дугъаз машна-машди чкиди гъажаргъу. 49Иржаъ хил убччвну, дугъу дидʼан гъван адабгъу, думу, чӀвегьентигъ гъивну, гатӀабхьу, гъван филистимдин унтӀан гьацӀкьялак кубкӀу. Гъванди келле гъюбгъю, ва филистим маш исизди жилиинди ккадарку. 50Гьаци, тур хьадарди, чӀегьентиинди ва гъвандиинди Давудди филистим ккагъу, дугъу думу ккадарку ва йивну гъакӀи+.

51Хъасин думу филистимдихьна гъажаргъу, дугъан багахь дийигъу ва, дугъан тур халариан уьчӀюбгъну, думу бегьемди йивну гъакӀи ва дугъан кӀул алдабтӀу.

Чпин пягьливан йивну гъакӀиб гъябкъиган, филистимар гьергуз хъюгъю. 52Думу вахтна израилар ва ягьудар, чӀигъар апӀури, тап Гъатдихъна ва Экрондин урнарихъна филистимарихъ хъергу. Шаараимдиз вуйи рякъ тап Гъатдихъна ва Экрондихъна филистимарин майтари абцӀнайи. 53Кьяляхъ хъадаркиган, израилари филистимарин бина тӀараш гъапӀу. 54Давудди филистимдин кӀул чахьди гъадабгъу ва думу Ерусалимдиз гъубху, хъа дугъан яракь чан чадрайикк гъибту+.

Давуд Саулиз улупуру

55Давуд филистимдихъди кчӀихбаз фици гъягъюраш рякъюри, Саули Авнерихьан, чан кьушмин аьхюрихьан, гьерху:

– Авнер, гьатму живан шлин бай ву?

Авнери жаваб туву:

– Яв уьмриинди ху апӀурза, паччагь, узуз аьгъдарзуз+.

56Паччагьди гъапи:

– Гьатму живан шлин бай вуш, аьгъю апӀин ари.

57Ва Давуд филистимдиин гъалиб гъахьиган, Авнери думу Саулихьна хъади гъафи. Давудди хлиъ филистимдин кӀул дибиснайи. 58Саули дугъхьан гьерху:

– Уву шлин бай вува, живан?

Ва Давудди жаваб туву:

– Вифлеемдиан вуйи яв лукӀ Ессейин бай.

18

18^1Давудди Саулихъди гафар апӀбан кьяляхъ, Давуддик Юнатандин юкӀв кабсу, дугъаз думу, чаз учвси, ккун гъахьи+. 2Думу йигъан Саули Давуд, дугъаз адашдихьна хулаз кьяляхъ хътаркуз ихтияр тутрувди, чан багахь гъиту. 3Хъа Юнатанди Давуддихъди йикьрар гъийитӀу, гьаз гъапиш Юнатандиз думу, чаз учвси, ккун гъахьнийи. 4Чан чуха хъидибтну, Юнатанди думу, чан дявдин палатдихъди, турихъди, деркку-чӀимрихъди ва парчайин чӀулихъди сатӀиди, Давуддиз тувнийи.

5Саули Давуд наана гьаишра, Давудди хъуркьувал гъазанмиш апӀуйи, ва Саули думу кьушмин кӀулиъ айидарикан сар вуди деркку. Вари халкьди ва Саулиз багахь везирарира думу ляхин кьабул гъапӀнийи.

Давуддиин Саулин бахилвал

6Давуд филистимдиин гъалиб гъахьиган ва кьушмар хулаз кьяляхъ хътаркруган, Израилин вари шагьрариан дишагьлийир, аьхю шадвал улупури, Саул паччагьдин улихьна дафарин ва мукьмар йивру жара алатарин сесериккди мяълийир ва ялхъвнар апӀури, удучӀву. 7Ва ялхъвнар апӀури дишагьлийири шадди чӀигъар апӀуйи:

– Саули агъзрар ккагъну,

Давудди – йицӀуд агъзрар!+

8Саулиз хайлин хъял гъафнийи: гьаму гафар дугъаз кьабул гъахьундайи. Дугъу гъапи:

– Давуддихъ йицӀуд агъзрар хъитӀра, хъа узухъ – анжагъ агъзрар. Дугъкан паччагь апӀубтӀан гъубзрадар.

9Ва гьадму йигъхъантина Саул Давуддихьна кьяниди лигури гъахьну.

10Хъайигъан Саулиин Заанурин амриинди пис жин алабхъу, ва думу, чан хулаъ ади, чав фу апӀурушра аьгъю даршлу гьялнаъ ахъу. Давудди, аьдат вуйиганси, мукьмар йивури думу сикин апӀурайи. Саулин хлиъ жида айи,+
11ва Саули, Давуд цалик карсуз ккунди, жида гатӀабхьу. Хъа Давуддихьан кьюб ражари жидайиккан ккутӀурчӀвуз гъахьи.

12Саулиз Давуддихьан гучӀ хьуз хъюбгъю, гьаз гъапиш РАББИ Давуддихъди хъайи, хъа Саулихьан гъушнийи. 13Саули, агъзур эскриин аьхювал табшурмиш дапӀну, Давуд чахьан ярхла гъапӀу. Давудди чан эскрар дявдиз хъади гъягъюйи. 14Дугъу фу апӀурушра, дугъан хъуркьувал шуйи, гьаз гъапиш РАББИ дугъахъди хъайи+. 15Давуддин хъуркьувалар рякъюри, Саул дугъан улихь гучӀʼвалиъ шуйи, 16хъа израилариз ва ягьудариз Давуд ккундийи, гьаз гъапиш думу дурарин кьушмин аьхюдарикан сар вуйи.

Давудди Саулин риш хпирди гъадагъуру

17Думуган Саули Давуддиз гъапи:

– Магьа йиз аьхюну риш Мерав, узу увуз думу хпирди тувурза, анжагъ узуз кӀубанди гъуллугъ апӀин ва РАББИЙИН дявйир гъайих.

Хъа чав гьамци фикир апӀури гъахьну:

– Гъит думу йиз хиллан ваъ, хъа филистимарин хиларилан гъарахри, гьаци ужуйи ву+.

18Давудди Саулиз жаваб туву:

– Узу паччагьдин язна хьуз, узу фуж ву, ва Израилиъ йиз адашдин тухум гьадмукьан адлуб вуйинхъа+?

19Хъа Мерав, Саулин риш, швуваз тувру вахт улубкьиган, Мехолайиан вуйи Адриэлиз хпирди тувнийи+.

20Хъа Давуд Михализ, Саулин шураз, ккун гъахьнийи. Дидкан Саулиз мялум гъапӀнийи, ва паччагь рази гъахьнийи. 21Саули гьамци фикир апӀуйи:

– Йиз думу риш дугъаз тувдиза, ва думу ляхин дугъаз тӀапӀар хьибди. Гьамус думу филистимарин хиларилан гъягъиди.

Ва Саули Давуддиз хъана гъапи:

– Гъи уву йиз язна хьидива.

22Хъа чан везирариз амур гъапӀу:

– Давуддихъди жиниди гафар апӀинай. Йипай: «Паччагь увкан разиди ву, ва дугъан гъуллугънаъ айидариз варидиз уву ккунду. Паччагьдин язна йихь сарун».

23Ва гъаравашари Давуддикна думу гафар текрар гъапӀу. Дугъу дурариз наразиди гъапи:

– Ичв фикриан, узуси касибриз, адлу тухумдиан даруриз, паччагьдин риш хпирди хувал рягьят ляхин вуйин?

24Гъаравашари гьаму гафар Саулихьна гъурукьу, Давуддин жаваб гьамциб гъабхьну кӀури. 25Думуган Саули гъапи:

– Давуддикна йипай: «Паччагьдиз швушвахъ ккуни гьякъи ялгъуз сабтӀан дар – паччагьдин душмнарилан кьисас вуди, варж филистимдин ккадабтӀну хувал».

Саули гьисаб апӀурайики, мици Давуд филистимарин хилариан талаф хьиди+.

26Паччагьдин везирари Давуддиз гьаму гафар ктиту, ва Давуддиз паччагьдин язна хьпан фикир кьабул гъабхьи. Тяйин дапӀнайи вахт ккудубкӀайизра, 27Давуд чан адмийир хъади гъушу, ва дугъу кьюдварж кас филистим йивну гъакӀи. Дугъу дурарин ккадатӀдар гъахну, ва дурар паччагьдиз Давуд дугъан язна хьпан бадали тамам кьадарнаъди улупу. Ва Саули дугъаз чан риш Михал хпирди туву.

28Саулиз РАББИ Давуддихъди хъайивал ва чан риш Михализ Давуд ккунивал гъябкъну, 29ва дугъаз Давуддихьан хъана артухъ гучӀ хьуз хъюбгъю, думу Давуддин уьмурлугъ душман гъахьи.

30Филистимарин дестйир алархьиган, Давуддин хъуркьувалар паччагьдин имбу кьушмарин аьхюдаринтӀан заандар шуйи, ва думу гизаф адлу гъахьнийи.

19

Саул Давуддин кьяляхъ хъахъру

19^1Саули чан бай Юнатандихъди ва багахь везирарихъди, Давуд фици йивну йикӀуруш, гьял апӀури шулу. Хъа Юнатандиз, Саулин бализ, Давуд гизаф ккунди гъахьну, 2ва дугъу думу хабардар апӀуру:

– Йиз адаш Саулиз уву йивну йикӀуз ккунда. Гьаддиз закур гвачӀнинган ихтият йихь, халват йишв абг ва душвахь гьитӀикӀ. 3Хъа узу хутӀлиз, уву жин духьнайишвахьна, удучӀвидиза ва адашдин багахь дийигъидиза ва яв гьякьнаан адашдихъди гафар апӀидиза. Эгер узуз фукӀа аьгъю гъабхьиш, увуз аьгъю шлубси апӀидиза.

4Юнатанди Саулихъди, чан адашдихъди, думу Давуддин хайирназ илтӀикӀуз чалишмиш шули, гаф-чӀал ккебгъу. Дугъу гъапи:

– Гъит паччагьди чан лукӀ Давуддиз писвал дарапӀри, дугъу увуз саб жюрейинра писвал гъапӀундар аьхир, хъа дугъу апӀруб вари яв хайирназ ву. 5Чан уьмур хатӀайикк ккипну, дугъу филистим йивну гъакӀну, ва РАББИЙИ Израилиз аьхю гъалибвал пешкеш гъапӀну. Увуз гьаму гъябкъюнвуз ва шад гъахьнийва. Тахсир ктру ифи удубзури ва саб себебра адарди Давуд йивну йикӀну, писвал дапӀну гьаз вуяв+?

6Саул Юнатандин гафарихъ хъпехъу, ва дугъу ху гъапӀу:

– РАББИЙИИНДИ ху апӀураза, думу жазайиинди йивну йикӀидар.

7Давуддиз дих дапӀну, Юнатанди гьаму вари дугъаз ктибту. Хъасин Юнатанди Давуд Саулихьна хъади гъафи, ва думу мугагьназси паччагьдиз гъуллугъ апӀуз хъюгъю.

8Хъана дяви ккебгъу. Давуд филистимариз къаршуди удучӀву, ва дугъу дурариина зурба магълубвал гъабхи, дурар кьяляхъ гьергу.

9Саулиин РАББИЙИН амриинди пис жин хъана алабхъу. Паччагь, хлиъ жида ади, хулаъ деънайи, хъа Давудди, мукьмар йивури, думу сикин апӀурайи+. 10Саулиз жидайихъди Давуд цалик карсуз ккун гъабхьнийи, амма Давуд ккутӀурчӀвнийи, гьаддиз жида цалиъ абснийи. Давуд гьергнийи ва гьадму йишван къутармиш гъахьнийи.

11Саули Давуддин хуларихьна дугъаз ккеуз ва гвачӀниндиз думу йивну йикӀуз адмийир гьаънийи. Хъа Михали, Давуддин хпири, дугъаз гъапнийи:

– Эгер ахъли уву жин дархьиш, закур гвачӀнинган уву йивну йикӀиди+.

12Михали Давуддиз унчӀвʼан удучӀвуз кюмек гъапӀу, ва думу гьергну гъушу ва къутармиш гъахьи+. 13Хъа Михали хулан бут гъадабгъу ва думу ахьникк киву, кӀулихъ цӀигьран чӀарар диву ва бут леъфихъди элебку. 14Ва Саули Давуд дисуз адмийир гьаиган, дугъу гъапи:

– Думу иццура.

15Думуган Саули, гьамциб буйругъ тувну, Давуддиин улукьуз адмийир гьау:

– Думу узухьна аьхникк ккимиди аькъинай, ва узу думу йивну йикӀидиза.

16Хъа гьаънайидар гъафиган, дурариз аьхникк анжагъ хулан бут, хъа кӀулихъ цӀигьран чӀарар гъидихъу.

17Саули Михализ гъапи:

– Уву узуз кучӀлар гьаз гъапӀунва ва йиз душман, дугъаз гьергуз мумкинвал тувну, гьаз деетунва?

Михали Саулиз жаваб туву:

– Дугъу узуз гъапнийи: «Узу деет, дарш узу уву йивну йикӀидиза!»

18Хъа Давуд, гьергувалиинди къутармиш духьну, Шамуилихьна Рамайиз гъюру, ва дугъу, Саул чахьна фици янашмиш шули гъахьнуш, ктибтуру. Шамуилна думу Рамайин Нают мягьялиз гъягъюру ва душваъ яшамиш хьуз хъюгъру+. 19Саулихьна хабар хуру: «Давуд Наютдиъ, Рамайиъ а». 20Саули Давуд дисуз адмийир гьаъру. Гъафиган, дурариз пайгъамбарвалин ицлиъ айи пайгъамбрарин мажлис гъябкъю. Дурарин кӀули Шамуил айи. Саулин адмийириин Заанурин Рюгь алабхъу, ва дурарира пайгъамбарвал апӀуз хъюгъю. 21Дидин гьякьнаан Саулиз гъапи, ва дугъу жара адмийир гьау, ва дурарира пайгъамбарвал апӀуз хъюгъю. Саули шубубпи ражну адмийир гьау, амма дурарихъдира гьациб ляхин гъабхьи. 22Думуган думу учв Рамайиз гъушу. Секуйиъ айи шид уьбхру аьхю гъуйдихъна хъуркьиган, дугъу гьерху:

– Шамуил ва Давуд наан а?

Шли-вуш дугъаз жаваб туву:

– Наютдиъ, Рамайиъ.

23Думу Наютдиз, Рамайиз рякъюъ учӀву, ва дугъʼиннара Заанурин рюгь алабхъу. Наютдиз, Рамайиз гъяйизкьан вари рякъди думу пайгъамбарвалин ицлиъ ахъну гъахьи. 24Душваъ дугъу палтар илдитну дирчу ва Шамуилин улихь алдакайизкьан пайгъамбарвал гъапӀу. Думу гъяцӀалди вари йигъ ва вари йишв дахъу. Ари гьаддиз кӀури шулу: «Яраб Саулра пайгъамбар гъахьнийкӀан?»+

20

Юнатандин ва Давуддин дуствал

20^1Давуд Рамайиъ айи Наютдиан гьергру, Юнатандихьна гъюру ва дугъахьна гьамци илтӀикӀуру:

– Узу фу гъапӀну? Дугъаз узу йивну йикӀуз ккун хьуз, узкан яв адашдин улихь фу тахсир ктубчӀвну+?

2Юнатанди жаваб туву:

– Мици хьибдар! Уву йикӀидарва. Узухъди насигьятнан гаф-чӀал дарапӀди, йиз адашди саб ляхинра апӀурдар. Мегер гьациб кьаст дугъу узхьан жин апӀидийин? Гьелбетда, ваъ!

3Давудди гъапи:

– Увуз узу фукьан ккундуш, яв адашдиз ужуйи аьгъя. Дугъу увхьан чан кьастар жин апӀура, гьаз гъапиш уву пашман апӀуз ккундар. Амма узу аьжлиз саб чӀарниинди багахь хьайивалин РАББИЙИИНДИ ва яв хусуси уьмриинди ху апӀураза.

4Думуган Юнатанди гъапи:

– Йип, узу фу апӀуза? Уву бадали вари апӀуз гьязур вуза.

5Давудди Юнатандиз гъапи:

– Закур, ваз цӀийи хьпан машквраъ, узу паччагьдихь суфрайихъ деъну ккунду. Уву узу деетидива, ва узу хутӀлиин саритӀдизкьан жин хьидиза. 6Эгер яв адашдиз узу адрувал аьгъю гъабхьиш, йип: «Давудди, чан тухумди гьарисан апӀру гъурбан апӀбаъ иштирак хьпан бадали, узхьан жикъи вахтназ чахьна, Вифлеемдиз, гъягъюз ихтияр гъадабгъну». 7Дугъу дидиз «баладар» гъапиш, яв лукӀ къутармиш духьна, хъа эгер хъял кубчӀвиш, аьгъю йибхь: дугъу чӀуруб апӀуз кьаст апӀура. 8Миннат апӀурза увкан, РАББИЙИН ччвурнан гьюрматназ уву йикьрар йитӀнайи яв лукӀраз рягьим апӀин. Хъа узу тахсиркар вуш, уву йивну йикӀ узу, анжагъ адашдин хилариз мутуван+.

9Юнатанди гъапи:

– Дидкан фикирра мапӀан! Адашди чӀуруб апӀуз кьаст дапӀнайивал гьякь вуйин вая дарин, узу ахтармиш апӀидайин ва увуз хабар тувидайин?!

10Давудди Юнатандиз гъапи:

– Яв адашди чӀуруди жаваб тувиш, шли узуз хабар дебккиди?

11Юнатанди Давуддиз гъапи:

– Гъач хутӀлиз удучӀвурхьа.

Ва дурар кьюридра хутӀлиз удучӀву. 12Юнатанди Давуддиз гъапи:

– РАББИЙИИНДИ, Израилин Заануриинди, ху апӀураза: саритӀ гьаму вахтна адашдин ниятар суракь апӀурза. Увухьна думу ужувлиинди янашмиш шулайин ясан шуладарин, дишлади увуз хабар дебккурза. 13Адашди увуз къаршуди фу-вуш кьаст дапӀнайиваликан уву хабардар дарапӀиш ва увуз жин хьуз мумкинвал тутрувиш, гъит РАББИЙИН хъял Юнатандиин алабхъри. Ва гъит РАББИ увухъди ишри, Думу йиз адашдихъди гъахьиганси. 14Хъа увура, узу чӀивиди имидикьан гагьди, РАББИЙИН ччвур кӀваъ ади, узуз вафалу йихь. Хъа узу гъакӀиш, 15йиз наслариз гьаргандиз – РАББИЙИ Давуддин вари душмнар жилилан терг гъапӀиганра – вафалу йихь+.

16Гьаци Юнатанди Давуддин тухмихъди йикьрар гъийитӀу ва гъапи:

– Гъит РАББИЙИ Давуддин душмнар жавабнахьна зигри.

17Ва Юнатанди Давуд учв ккунивалин гьякьнаан ху апӀуз цӀийикӀултӀан мажбур гъапӀу, гьаз гъапиш дугъаз думу учвси ккундийи+. 18Юнатанди дугъаз гъапи:

– Закур ваз цӀийи хьпан машквар ву. Уву адрувал рябкъиди, гьаз гъапиш уву суфрайихъ хьидарва. 19Хъа шубудпи йигъан уву чкиди дуфну ккунду, хъасин гъубшу ражну жин гъахьи йишваз гъарах ва душваъ Эзел гъарзухъ деъ. 20Хъа узу думу терефназди, лишниз йивурайисиб тӀул дапӀну, шубуб чӀимир деетидиза. 21Ва, чӀимрар агуз буйругъ тувну, гъараваш гьаъдиза. Эгер узу гъаравашдиз гъапиш: «Лиг, чӀимрар яв кьяляхъ хъа, дурар за апӀин», увхьан кӀубанди учухьна кьяляхъ гъюз шулвухьан: РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, увуз сабдихьанра къурху адар. 22Эгер узу гъаравашдиз гъапиш: «ЧӀимрар яв улихь хьа», думуган гъарах, РАББИЙИН амур гьациб ву. 23Хъа ухьу фтин йикьрар гъапӀнуш, гьаддин РАББИ даима шагьид ву.

24Давуд хутӀлиъ жин гъахьи. Хъа ваз цӀийи шлу йигъ улубкьиган, паччагь демдин[*] суфрайихъ деу. 25Паччагь чан аьдати йишвахь, цалихъ, деу, Юнатан дугъаз машна-машди, хъа Авнер Саулин багахь деу. Давуддин йишв ичӀиди айи+. 26Думу йигъан Саули фукӀа гъапундайи. Дугъу фикир гъапӀнийи: «Думу дюшюшдиан марцциди адаршул. Ав, гьелбетда думу марцциди адар[*]».

27Амма ваз цӀийи хьпахъан кьюдпи йигъанра Давуддин йишв ичӀиди гъубзнийи. Думуган Саули чан бай Юнатандиз гъапи:

– Ессейин бай ипӀрубдихъна я накь, я гъи гьаз гъафундар?

28Юнатанди жаваб туву:

– Давудди Вифлеемдиз гъягъюз узхьан тядиди гьерхну. 29Давудди гъапну: «Деет узу: ич тухумди шагьриъ демдин гъурбан апӀуру, ва йиз чвуччву узуз душваъ хьуз амур гъапӀунзуз. Гьаци вуйиган, узухьна рягьимлу йихь, узхьан йиз чвйир рякъюз хьпан бадали, деет узу». Гьаддиз думу паччагьдин ипӀрубдихъна гъафундар.

30Гьаму вахтна Саули, Юнатандиина дишла ажугълу духьну, дугъаз гъапи:

– Лицру дишагьлийин бич бай! Уву Ессейин балин дуст хьувал узуз аьгъдар кӀуру фикир апӀурава? Увузра, яв дадайизра аьйиб ибшри! 31Ессейин бай жилиин яшамиш шули имидикьан гагьди, уву ва яв паччагьвалин гьюкум къурхулуваликк хьиди. Гьамусяаьт дугъахьна адмийир гьаъ, гъит думу гьамина хри: думу йикӀну ккунду!

32Юнатанди чан адаш Саулиз жаваб туву:

– Гьаз думу жазайиинди йивну йи кӀуру? Фу гъапӀну дугъу?

33Хъа Саули дугъахьинди, йивну йикӀбан бадали, жида гатӀабхьу. Гьадмуган Юнатан адашдиз Давуд йивну йикӀуз якьинди ккунивалин гъавриъ гъахьи. 34Юнатан ажугълуди суфрайихъан гъудужву, ва дугъу ваз цӀийи хьпахъан кьюдпи йигъан фукӀа гъипӀундар, гьаз гъапиш адашди биябур гъапӀу Давуддикан дугъаз гизаф дерд кайи.

35Хъайигъан гвачӀнинган, гъараваш байра хъади, Юнатан, Давуддихъди шартӀ дивганси, хутӀлиз гъушу. 36Дугъу гъаравашдиз гъапи:

– Жаргъ, узу деетру чӀимрар аг.

Ва гъараваш гъажаргъубси, дугъу байтӀан ярхлаз тӀибхрубси чӀимир деебту. 37Гъараваш Юнатанди деебту чӀимир дабхъу йишвахьна жаргъури хъуркьу, хъа Юнатанди кьяляхъди чӀигъар гъапӀу:

– ЧӀимир яв улихь хьа!

38Юнатанди гъаравашдин кьяляхъди чӀигъар гъапӀу:

– Чкиди, гьялак йихь, энгел махьан!

Юнатандин гъаравашди чӀимир за гъапӀу ва эйсийихьна кьяляхъ гъафи. 39Амма гъараваш сабдинра гъавриъ ахъундайи, анжагъ Юнатандиз ва Давуддиз аьгъяйи, ляхин фтиъ аш. 40Юнатанди, гъаравашдиз: «Гъарах, гьамрар шагьриз гъайих» дупну, дугъахьна деркку-чӀимрар ва чӀимрар туву.

41Гъараваш гъушубси, Давуд гъарзхъан гъудужву, ва дугъу Юнатандиз шубубан жилиинакьан икрам гъапӀу. Дурари чиб-чпиз макар гъапӀу, ва кьюридра гъишу, хъа Давуд артухъди ишурайи. 42Юнатанди Давуддиз гъапи:

– Гъарах, ягъур ибшривуз! Ухьу сари сариз РАББИЙИН ччвурниинди йиз ва яв арайиъ, йиз ва яв насларин арайиъ даимайиз РАББИ шагьид шлувалин ху гъапӀунхьа.

43Давуд гъушу, хъа Юнатан шагьриз кьяляхъ хътарку.

21

Давуд Саулихьан гьергру

21^1Давуд Новдиз, Заанурин гъуллугъчи Ахимелехдихьна гъафи. ГучӀʼвалиан гукӀниди, Ахимелех дугъаз машна-машди гъушу ва гъапи:

– Уву гьаз сар вува, увухъди гьаз фужкӀа хътарвухъди?

2Давудди Заанурин гъуллугъчи Ахимелехдиз гъапи:

– Паччагьди узуз табшуругъ тувну ва гъапунзуз: «Узу уву гьаз гьаънуш ва увуз фу табшуругъ тувнуш, саризра аьгъяди ккундар». Йиз адмийир шартӀ дивнайи йишвахь гъитунза. 3Гьаци вуйиган, яв хликк фу ккаяв? Узуз хьуб уьл вая, фу аш, ча.

4Заанурин гъуллугъчийи Давуддиз жаваб туву:

– Аьдати уьл йиз адариз, хъа РАББИЙИЗ гъурбан дапӀнайи уьл[*] айиз, тувурза, эгер яв адмийир дишагьлийириз багахь дархьиди гъузнуш.

5Давудди Заанурин гъуллугъчийиз жаваб туву:

– ИкибаштӀан! Учу дявдиз гъягъюз удучӀвган, дишагьлийир учуз гьарган гъадагъа вучуз. Учу аьдати табшуругъ тамам апӀуз гъягъруганра, йиз адмийирин дявдин палатна яракь сабдииндира чиркинди шулдар, хъа гьамус – асуллагь.

6Заанурин гъуллугъчийи дугъаз РАББИЙИН уьл туву, гьаз гъапиш дугъан гьадму уьлтӀан адайи. Думу уьл гьадму йигъан РАББИЙИН улгьан, дидин ерина таза уьл дивбан бадали, гъадабгънайиб вуйи+.

7Гьаци гъабхьнуки, гьадму вахтна РАББИЙИН улихь Саулин гъуллугънаъ айидарикан сар – фуж-вуш Эдумдиан вуйи Доэг, Саулин габнариин аьхюр – хьади гъахьну+.

8Давудди Ахимелехдиз гъапи:

– Яв мушваъ жида вая тур бихъидин? Паччагьдин табшуругъ тамам апӀуз гьялак духьну, узу узухьди я тур, я жара яракь гъадабгъундарза.

9Заанурин гъуллугъчийи жаваб туву:

– Мушваъ уву Эла дерейиъ йивну гъакӀи филистим Голиафдин туртӀан адар. Магьа думу, чарчлигъян гъибиржну, гьатушвахь, улгьанийин кьяляхъ хъа. Эгер ккундуш, гъадабгъ думу. Жараб мушваъ адар.

Давудди гъапи:

– МутӀан ужуйи шулира дар. Ча думу узуз+.

10Гьадму йигъан Давуд, Саулихьан къутармиш шули, Ахишдихьна, Гъатдин паччагьдихьна, гъафи+. 11Паччагьдин везирари Ахишдиз гъапи:

– Му Давуд ву аьхир, гьаму йишварин паччгьарикан сар. Ялхъван апӀругандин мяълийиъ дугъкан дупна:

«Саули агъзрар ккагъну,

Давудди – йицӀуд агъзрар!»+

12Гьаму гафари Давуддиз гужалди тясир гъапӀу, ва дугъаз Ахишдихьан, Гъатдин паччагьдихьан, яманди гучӀ гъабхьи. 13Дугъан улихь учв авалиси улупури, Давудди шагьрин урнарик фицдар-вуш лишнар зигуз ва чан мужрийиинди ширшар деетуз хъюгъю. 14Ахишди чан багахь хьайидариз гъапи:

– Учвуз рябкъюрачвузки, му авали ву. Гьаз думу узухьна гъахунчва? 15Узуз анжагъ авалйир гьудруркӀрайзуз! Ичв фикриан, йиз гьамушвахь аваливалар апӀбан бадали, думу узухьна хуб лазим вуййин? Ва думу йиз хулаз гъитуз узу буржлу вуйин?!

22

Новдиан вуйи Заанурин гъуллугъчйир

22^1Давуд душвʼан гъушу ва Адуллам кӀуру шагьрин багахь хьараъ жин гъахьи. Дугъан чвйир ва вари багахьлуйир, дидкан аьгъю дубхьну, Давуддихьна гъафи+. 2Шлиз истисмар апӀуруш, шлихьан буржар ктирчуз шулдарш, фуж нарази вуш, гьадрар вари дугъахьна гъюрайи. Гьаци юкьудварж касдихьна уч гъахьнийи. Давуд дурарин улихь хьайир гъахьи. 3Душвʼан Давуд Муавдиъ айи Мицпа кӀуру шагьриз гъушу, ва дугъу Муавдин паччагьдиз гъапи:

– Ккун апӀурза увкан, Заанури узуз фициб кьисмат гьязур апӀураш, узу аьгъю апӀайиз, йиз адаш ва дада увухь уьрх.

4Дугъу дурар Муавдин паччагьдихьна хъади гъафи, ва дурар дугъахь, Давуд чан гъалайиъ имидикьан гагьди, яшамиш гъахьи. 5Амма Гад пайгъамбри Давуддиз гъапи:

– Гъалайиан удучӀв ва Ягьудайиз гъарах.

Гьаддиз Давуд Херет ярквраз гъушу+.

6Гьадму арайиъ Саулиз дидкан аьгъю шулу: варишвариъ Давуддикан ва дугъан адмийирикан улхбар гъягъюрайи. Думуган Саул Гивайиъ айи, тепейиин али тамариск гьарикк, хлиъ жидара дибисну, дийигънайи чан везирарин арайиъ деънайи. 7Саули чалан илдицнайидариз гъапи:

– Хъебехъай, вениаминлуйир[*]! Белки, Ессейин бали учвуз хутӀлар ва тӀумтӀин багълар тувур, учву чан кьушмиъ агъзрарин ва варжарин аьхюдарди дерккур? 8Рябкъюрайиганси, гьаддиз учву вари узуз къаршу жини йикьрариъ учӀвунчва, ва сарира йиз бай Ессейин балихъди йикьрариъ айиваликан узуз улихь ккимиди гъапундарчва? Учвкан сарра йиз гъайгъушнаъ гъахьундарчва ва сарира йиз бали йиз лукӀ узуз тӀапӀар дивуз алаурайиваликан улихь ккимиди хабар дебккундарчва!+

9Паччагьдин багахь хьайидарин арайиъ дийигънайи Эдумдиан вуйи Доэгди жаваб туву:

– Узуз гъябкъюнзуз, Ессейин бай Нов шагьриз, Ахимелехдихьна, Ахитувдин балихьна, фици гъафнуш+. 10Ахимелехди РАББИЙИХЬАН, Давудди фу дапӀну ккундуш, гьерхнийи. Дугъу думу ипӀрубдихъди тямин гъапӀнийи, дугъахьна филистим Голиафдин тур тувнийи+.

11Саули чахьна Заанурин гъуллугъчи Ахимелехдиз, Ахитувдин бализ, ва дугъан Новдиъ Заанурин гъуллугъчйирди айи вари багагьлуйириз дих гъапӀнийи. Паччагьдихьна вари гъафиган, 12Саули гъапи:

– Хъебехъ, Ахитувдин бай.

Тугъу жаваб туву:

– Ав, йиз жанаби.

13Саули гьерху:

– Уву Ессейин балихъди узуз къаршу жини йикьрариъ гьаз учӀвунва: гьаз дугъаз ипӀруб, тур тувунва, дугъхъанди Заануриз гьаз ккарагунва, думу гьамус узуз къаршуди удучӀвбан ва дугъу узуз тӀапӀрар гьязур апӀбан бадали?

14Ахимелехди паччагьдиз жаваб туву:

– Яв багахь хьайидарикан, Давудси, увуз фуж вафалу ву? Думу паччагьдин язна, яв ужубсиб кьушмин кӀулиъ айир ву, ва дугъаз яв хулаъ гьюрмат а. 15Думу бадали Заануриз узу гъи сабпи ражну ккарагнийинхъа? Ваъ, гъит паччагьди я яв лукӀрак, я йиз вари тухмарик жиниди йикьрар апӀбан тахсир кидрипри, гьаз гъапиш яв лукӀраз жини йикьрарикан фукӀа мялум дар.

16Паччагьди гъапи:

– Уву йикӀну ккунду, Ахимелех, увура яв вари мирасарра, саркьан имдарди.

17Ва паччагьди учв уьрхюрайидариз гъапи:

– Гъарахай, РАББИЙИН, Заанурин гъуллугъчйир йивну йихай. Дурар Давуддихъанди ву, гьаз гъапиш дурариз думу гьергуб аьгъяйи, хъа узуз дидкан хабар дебккундар.

Амма паччагьдин гъаравашари РАББИЙИН, Заанурин гъуллугъчйириина хил за апӀуз кӀул ккивундайи. 18Паччагьди Доэгдиз гъапи:

– Гъарах ва Заанурин гъуллугъчйир йивну йикӀ!

Эдумдиан вуйи Доэг гъушу, ва дугъу Заанурин гъуллугъчйир йивну гъакӀи. Думу йигъан дугъу гинбин ирин улгьани[*] гьабхъру миржцӀурна хьур кас йивну гъакӀнийи+. 19Заанурин гъуллугъчйирин шагьур вуйи Новдин вари агьалйир турихъди гъурккнийи, я жилариз, я дишагьлийириз, я бицӀидариз, я никкдихъ хъайидариз, я йицариз, я дажйириз, я марччариз рягьим дарапӀди. 20Анжагъ Авиатар, Ахитувдин бай Ахимелехдин баярикан сар, къутармиш гъахьнийи; думу гьергнийи ва Давуддик ктикьнийи+.

21Авиатари Давуддиз Саули РАББИЙИН, Заанурин гъуллугъчйир йивну йихуваликан ктибтнийи.

22Давудди Авиатариз гъапи:

– Узуз гьадму йигъантӀан душваъ ади гъахьи Эдумдиан вуйи Доэгди Саулиз варибдикан ктибтруб аьгъяйзуз. Яв вари мирасарин аьжлин тахсиркар узу вуза. 23Узухь гъуз ва гучӀ мапӀан. Узу йивну йикӀуз ккунириз увура йивну йикӀуз ккунду, хъа узухь уву хатӀасузвалиъ хьидива+.

23

Давудди Кеила шагьур уьбхюру

23^1Давуддиз филистимар Кеила шагьриин алархьнайиваликан ва раццарихъан рузи тӀараш апӀурайиваликан хабар дебккнийи. 2Давудди РАББИЙИХЬАН гьерху:

– Узу душну ккундун, узу филистимар дагъитмиш апӀидин?

РАББИЙИ Давуддиз жаваб туву:

– Гъарах, уву филистимар дагъитмиш ва Кеила къутармиш апӀидива.

3Амма Давуддин адмийири дугъаз наразивал улупу:

– Гьамушваъ, Ягьудайиъра кмиди, учуз гучӀурчуз. Эгер ухьу Кеилайиина филистимарин кьушмиз къаршуди гъушиш, фици хьибдийкӀан?

4Думуган Давудди цӀийикӀултӀан РАББИЙИХЬАН гьерху, ва Дугъу жаваб туву:

– Ав, Кеилайиз кудучӀв: Узу филистимар яв хилариз тувдиза.

5Давуд чан адмийирихъди Кеилайихъна гъушу ва филистимариин алархьу. Дугъу дурарин лижар чпиз хъау, филистимар дагъитмиш ва Кеилайин агьалйир къутармиш гъапӀу.

6Давуддихьна Кеилайиз гьергруган, Авиатари, Ахимелехдин бали, чахьди улгьани[*] гъабхнийи+.

7Давуд Кеилайиз гъюваликан Саулиз хабар дебккнийи, ва Саули гъапнийи:

– Заанури думу йиз хилариз тувну: урнар али ва ачрар алахьнайи шагьриъ учӀвбиинди дугъу чав чаз рякъяр хъяркъну.

8Саули халкьдиз, Кеилайиина гъягъбан ва Давудна дугъан адмийир кьялаъ аъбан бадали, дявдиз дих гъапӀу.

9Саули пис ляхин апӀуз кьаст дапӀнайиваликан аьгъю дубхьну, Давудди Заанурин гъуллугъчи Авиатариз, РАББИЙИН амур аьгъю апӀбан бадали, улгьани хуз амур гъапӀу+. 10Давудди гъапи:

– РАББИ, Израилин Заанур! Яв лукӀраз Саулиз Кеилайиина, узхъантина шагьур рабгъбан бадали, гъюз ккуниваликан гъеебхьну. 11Узуз, Саул гъюру кӀури, гъеебхьунзуз. Думу дугъридан гъидин? Кеилайин агьалйири узу дугъан хилариз тувуйкӀан? РАББИ, Израилин Заанур, яв лукӀраз жаваб тув.

РАББИЙИ жаваб туву:

– Гъиди.

12Давудди гьерху:

– Кеилайин агьалйири узу ва йиз адмийир Саулин хилариз тувдин?

РАББИЙИ гъапи:

– Тувди.

13Думуган Давуд ва дугъан десте, йирхьудварждихьна кас, Кеилайиан удучӀвну гъушу ва алабхъу йишваъ лицури гъахьи. Саули, Давуд Кеилайиан гъючвюхну гъягъювал аьгъю дубхьну, чан дявдиз удучӀвувал батӀул гъапӀу+.

Давуд дагълариъ жин шулу

14Давуддиз ичӀи чюлиъ жин хьуз йишв гъибихъу. Дугъу дагълу Ягьудайиъ, Зифдин багахь ичӀи чюлиъ бина гъиву. Гьадму вари вахтна Саул думу агуз чалишмиш гъахьну, амма Заанури Давуд Саулин хилариз тувундар.

15Давуддиз Саули учв йивну йикӀбан бадали агурайиваликан аьгъю гъабхьи. Давуд Зифдин багахь хьайи ичӀи чюлиъ, Хорешдиъ айиган, 16Юнатан, Саулин бай, дугъахьна Хорешдиз гъафнийи, ва дугъу Давуддиъ Заанурик умуд кивувал гужал гъапӀу. 17Дугъу гъапну:

– ГучӀ мапӀан. Йиз адаш Саулихьан уву ккагъуз хьибдар. Уву Израилиин паччагьвал апӀидива, хъа узу яв паччагьлугъдиъ увухъна вуйи кьюрпи адми хьидиза. Йиз адаш Саулра дидин гъавриъ а+.

18Дурари РАББИЙИН улихь сари сарихъди йикьрар гъийитӀу, ва Давуд Хорешдиъ гъузу, хъа Юнатан хулаз кьяляхъ хътарку+.

19Зифдин агьалйир Саулихьна Гивайиз гъафи, ва дурари гъапи:

– Давуд учухь жин духьна. Дугъаз Хорешдиъ, Ешимондихьан кьиблайиъ айи Хахила тепейиин, учв жин хьуз йишв гъибихъну+. 20Гьаддиз паччагь чаз ккуниган гъюри, хъа учу Давуд паччагьдин хилариз тувдича.

21Саули гъапи:

– Учву йиз гъайгъушнаъ хьпан РАББИЙИ учвуз ужувлар апӀри. 22Гъарахай ва сабсана ражну вари ахтармиш апӀинай. Думу наан аш ва душваъ думу шлиз гъяркънуш, агай. Думу гизаф аьмалдар ву, кӀуру. 23Думу наан жин духьнаш, якьинди аьгъю апӀинай ва узухьна ихтибарлу мялуматар хьади гъачай. Думуган узу учвухъди гъидиза, ва, думу гьаму уьлкейиъ аш, Ягьудайин фуну юрднаъ ашра, узу думу агидиза!

24Ва дурар Зифдиз СаултӀан улихьди гъушу. Гьадму вахтна Давуд чан адмийирихъди Маон кӀуру ичӀи чюлиъ, Арава къуру чюлин Ешимондихьан кьиблайизди вуйи пайнаъ айи. 25Саул чан адмийирихъди думу агуз гъушу. Давуддиз дидкан хабар дебккнийи, ва думу Маон ичӀи чюлин тек гъарзухьна исина ктучӀву. Дидкан аьгъю гъабхьи Саули, Давуддихъ хъачӀарккну, Маон ичӀи чюлиз гъягъюз гьяракат гъапӀу. 26Саул дагъдин саб терефнахъанди гъягъюрайи, хъа Давуд чан адмийирихъди – дидин тмуну терефнахъанди. Давуд хъергнайидарихьан гьергуз чан вари кьувватариинди чалишмиш шулайи, амма Саул ва дугъан адмийир, Давуд ва дугъан адмийир кьялаъ аъбан ва бисбан бадали, дагъдин кьюбиб терефарихъанди гъюз хъюгъю. 27Ва гьадмуган Саулихьна «Кьан дарапӀди кьяляхъ гъач: филистимар ихь уьлкейиин алархьну» гафар хьади чархачи гъафи.

28Саул Давуддихъ хъчӀарккувал дебккуз ва филистимариз къаршуди удучӀвуз мажбур гъахьи. Гьаддиз думу йишвʼин Махлекот (Гьергбан Тепе) тик гъарз ччвур иливну.

24

Давудди Саулин уьмур уьбхюру

24^1•Душвʼан душну, Давудди Эн-Гедийиъ чаз жин хьуз йишв гъабгу. 2Ва Саул филистимарихъди дявдиан гъафиган, дугъаз гьамус Давуд Эн-Гедийин багахь ичӀи чюлиъ айиваликан хабар дебкку.

3Саули шубуд агъзур ужударсдар эскрар-израилар уч гъапӀу ва ЧӀурдин ЦӀигьарин Гъарзарихъна, Давуд ва дугъан адмийир агбан бадали, рякъюъ учӀву. 4Рякьюхъ хъайи марччар тӀаъру йишварихьантина гъягъюри, Саул чӀат кудучӀвуз хьараъ учӀвру. Хъа думу хьаран дериндиъ чан адмийирихъди Давуд айи. 5Ва адмийири Давуддиз гъапи:

– РАББИЙИ увуз гаф тувнайи йигъ улубкьну! Дугъу увуз гъапнийи: «Узу яв душман яв хилариз тувдиза, ва уву дугъкан увуз ккуниб апӀидива».

Давуд жиниди багагьна гъафи ва Саулин палатдин канчӀ кадабтӀу. 6Амма дишлади Давуддиз Саулин палатдин канчӀ кадабтӀбан нач гъабхьи+. 7Дугъу чан адмийириз гъапи:

– РАББИЙИЗ кадагъну, инсандикан зейтундин ччим ктатнуш, дугъаз дициб ляхин апӀбахьан ва дугъʼина хил за апӀбахьан РАББИЙИ уьрхри!+

8Гьамцдар гафариинди чан адмийириз нач ккапӀну, Давудди дурариз Саулиин алархьуз ихтияр тувундар. Саул хьарʼан удучӀву ва чан рякъюъди гъушу.

9Думуган Давудди, хьарʼан удучӀвну, Саулиз дих гъапӀу:

– Паччагь, йиз жанаби!

Саул кьяляхъ илдицу, ва Давуд, гьюрматнан лишан вуди, дугъан улихь маш исизди жилиин дахъу. 10Давудди Саулиз гъапи:

– Узкан адмийири кӀурубдихъ, яни Давудди увуз пис кьаст апӀура кӀурайивалихъ, уву гьаз хъугърава?? 11Гъи хьараъ, увузра рябкъюравуз, РАББИЙИ уву йиз хилариз тувнийи. Узуз, уву йивну йикӀ, гъапнийи, амма узу йиз жанабийиина хил за апӀидарза: думу РАББИЙИ ччим кадатнайир ву дупну, рягьим гъапӀнийзавуз. 12Лиг, йиз адаш, лиг: йиз хлиъ яв палатдин канчӀ айиз. Эгер узу яв палатдин канчӀ кадабтӀнуш, амма уву йивну гъакӀундарш, уву аьхирки гъавриъ ахъ – узу тахсиркар дарза; уву узухъ хюрч апӀурашра, яв улихь сабдинра тахсир ктарзук. 13Гъит РАББИЙИ ихь диван апӀри, гъит РАББИЙИ узхъанди увлан кьисас алдабгъри, хъа узу увʼина хил за апӀидарза+. 14Йирси мисали кӀура: «Фуж пис вуш, дугъу писвал апӀуру». Хъа узу увʼина хил за апӀидарза. 15Израилин паччагьди шлиз къаршуди дяви гъабхура? Уву шлихъ хъерграва? Мурдал хуйихъ, фициб-вуш чӀудрахъ! 16Гъит РАББИ диванчи ишри! Гъит Дугъу ихь диван апӀри, гъит Дугъаз рябкъри, Думу узхъан хъюгъри, ва Дугъу увхьан узу уьрхри!

17Давудди гьаму гафар дупну ккудубкӀиган, Саули гъапи:

– Яв сес ебхьурайин узуз, йиз бай Давуд? – ва думу зарбди гъишу.

18Дугъу Давуддиз гъапи:

– Уву гьякь вува, хъа узу яв улихь гьякь дарза. Уву узуз ужʼвал апӀуйва, хъа узу увуз писвалиинди гьякъи тувуйза. 19Узухьна рягьимлуди янашмиш хьуваликан дюзди гъапунва гьамус: РАББИЙИ узу яв хилариз тувну, хъа уву узу йивну гъакӀундарва. 20Душман ккахъну, шли думу сагъди, зарар тутрувди деетиди? Яв гъийин ляхниз увуз РАББИЙИ пешкеш туври!+
21Гьаци вуйиган, узуз уву паччагь шлувал ва Израилиин гьюкум яв хилариз гъюрувал аьгъязуз+. 22Уву йиз насил тӀанкь ва йиз тухумдиъ йиз ччвур терг дарапӀрувалин узуз РАББИЙИИНДИ ху апӀин.

23Давудди Саулиз ху гъапӀу, ва Саул хулаз кьяляхъ хътарку, хъа Давуд чан адмийирихъди учв жин духьнайишваз кьяляхъ гъафи.

25

Шамуилин аьжал

25^1Шамуил гъакӀи. Вари израилар уч гъахьи, ва дурари, дугъахъ дишну, думу Рамайиъ, чан багъри шагьриъ, накьвдик киву. Гьадму вахтна Давуд Паран ичӀи чюлиз гъушу+.

Давуд ва Авигаил

2Маондиан вуйи сар касди Кармилиъ, Ягьудайин бицӀи шагьрарикан сабдиъ, чан лижар, сюрйир уьрхюри гъахьну. Думу гизаф девлет хъайир вуйи: дугъаз шубуд агъзур чарва ва агъзур цӀигь айи. Чарвйир ултӀукъурайивал себеб вуди, думуган думу Кармилиъ айи. 3Дугъаз Навал кӀуйи, хъа хпириз – Авигаил. Хпир фикирлур ва уччвур вуйи, хъа думу – писур ва агъдабан. Думу Калев тухумдиан вуйи.

4ИчӀи чюлиъ ади, Давуддиз Навали чарвйир ултӀукъурайиваликан гъеебхьнийи, 5ва дугъу дугъахьна йицӀур кас гьаънийи.

– Кармилиз, Навалихьна, гъарахай, – амур гъапӀу дугъу дурариз, – йиз ччвурнахъан дугъаз салам тувай 6ва йипай: «Вари ужувлар ишривуз! Увуз, яв хулаз ва яв хликк ккайибдиз варибдиз ислягьвал ибшри! 7Яв чарвйир ултӀукъурайиваликан гъеебхьунзуз. Яв марччлихънар учухъди хъайи, учу дурариз гиран кадапӀундарча, ва, дурари чарвйир Кармилиъ уьрхюри имиди, дурарин фукӀа гъудубгундар. 8Яв муздрарихьан гьерх, дурари субут апӀиди. Учу увухьна машкврин йигъан гъафунча – йиз чархачйирихьна рягьимлу йихь, дурариз, яв лукӀариз, ва яв бай Давуддиз увхьан шлуб тув».

9Давуддин адмийир гъафи, Наваликна Давуддин гафар гъапи, ва жавабназ ккилигури дийигъу. 10Навали гьамциб жаваб туву:

– Хъа фуж ву думу дицир, гьаму Давуд? Фуж ву думу, Ессейин бай?! Гьамус чпин эйсйирихьан гьергнайи лукӀар гизаф а! 11Му фу ву: йиз марччар ултӀукърудариз узу гьязур гъапӀу уьл, шид, йикк наънан гъафидар вушра аьгъдру адмийириз тувуз узу буржлу вуйин?

12Давуддин адмийир кьяляхъ гъушу. Давуддихьна дуфну, дурари дугъакна Навалин гафар гъапи. 13Думуган Давудди чан адмийириз амур гъапӀу:

– Турар гъадагъай! – ва вариди, Давуддира, чӀуларикк турар ккидитӀу.

Юкьудварждихьна кас дугъахъди рякъюъ учӀву, хъа кьюдварж кас бинайиин гъузу.

14Гьадму арайиъ гъаравашарикан сари Авигаилиз, Навалин хпириз, ктибту:

– Давудди ихь жанабийиз салам тувуз ичӀи чюлиан чан адмийир гьаъну, хъа думу дурариз хъутӀурччвну. 15Хъа дурар, думу адмийир, учухьна ужувлиинди янашмиш гъахьну, гиран ктапӀундар, дурарихъди чюлиъ имидикьан вахтна ич фукӀа гъудубгундарич. 16Мал-къара уьбхюри имидикьан гагьди, вари вахтна, йигънура, йишвнура, думу адмийирихъ учу, гъвандин цалихъси, вуйча! 17Увхьан фу апӀуз шулуш, лиг, фикир апӀин. Даршиш ихь эйсийинра, дугъан вари хуландаринра гьамус аьхир гъибди – хъа эйсийихъди, мердимазарихъди, гаф-чӀал апӀуб мянасуз ву!

18Авигаили гьялакди кьюдварж уьл, чяхир айи кьюб эрж, алдахьнайи хьуб марчч, саб шишал гъубцу дяхин, кишмишарин варж лаваш ва инжиларин кьюдварж багълу уч гъапӀу, гьадрар вари дажйириин иливу 19ва гъаравашариз амур гъапӀу:

– Улихьди гъарахай, хъа узу шилнаъди гъидиза.

Навализ, чан жилириз, дугъу фукӀа гъапундайи. 20Ва магьа Авигаил даждиин элеъну гъягъюра, ккуру жилгъайиъди гъарзаригъян исизди ктучӀвура, хъа дугъаз машна-машди – Давуд ва дугъан адмийир.

21– Му фици шулу, – чав чаз кӀуру Давудди, – дугъан вари девлет ичӀи чюлиъ узу гьавайиди гъюбхнин!? Дугъан фукӀа гъудубгундар, хъа гьамус дугъу йиз ужувлаз узуз писвалиинди жаваб тувра! 22Ху апӀураза, эгер гвачӀниндиз дугъан вари хизандиъ сар жилижвикьан чӀивиди гъузиш, гьаци дарш, Заанурин хъял Давуддиин алабхъри!+

23Давуд гъяркъюбси, Авигаил гьялак гъахьи, даждилан элдеу, дугъан улихь жилик унтӀ кубкӀу, жилиинакьан икрам гъапӀу,+
24ва Авигаили, дугъан ликарик карсну, гъапи:

– Йиз жанаби! Йиз тахсир ву! Яв лукӀраз увухьна илтӀикӀуз ихтияр тув! Яв лукӀраз увуз фу пуз ккундаш, хъебехъ!+
25Гъит йиз жанабийи гьадму мердимазар Навализ фикир тутруври! Дюзди дугъʼин гьациб ччвур иливну! Дугъан ччвур Агъдабан кӀуру гаф ву – гьаддиз дугъу учв агъдабанди гъахурира а! Хъа узуз, яв лукӀраз, йиз жанабийи гьаънайи адмийир гъяркъюндайи! 26Йиз жанаби, РАББИЙИИНДИ ху апӀурза ва яв уьмриинди ху апӀурза: му РАББИЙИ уву ифи удубзувалихьан, къанунсуз ляхин апӀбахьан гъюрхну. Гъит яв душмнариз, гъит йиз жанабийиз писвал апӀуз кьаст апӀрудариз варидиз Навализсиб ибшри!+
27Магьа узу, яв лукӀру, йиз жанабийиз зурба гьюрмат вуди гъабхи пешкеш. Гъит йиз жанабийихъди хъайи адмийири гьаму пешкеш кьабул апӀри. 28Яв лукӀран гьюрматсузвалилан хил алдабгъ! Дугъриданна йиз жанабийин насил РАББИЙИ мюгькам апӀиди, йиз жанабийин вари эскрар – му РАББИЙИН эскрар ву аьхир! Бабкан гъахьихъанмина увуз писвал хас дар+. 29Хъа фуж-вуш увʼин алархьури, увухъ хъергри, шли-вуш увуз аьжал абгури гъахьиш, гъит РАББИЙИ, яв Заанури, яв уьмур, гъючӀаккси, уьбхри, хъа яв душмнарин уьмур, чӀвегьентиан гъванси, тина гатӀабхьри. 30Ва РАББИЙИ увуз гаф тувуб вари тамам гъапӀиган, Уву Израилиин гьюкумдарди дерккиган, 31сарира увуз тягьна йивидар, ва йиз жанабийиз тахсир ктру ифи удубзувалиин ва къанунсуз ляхин апӀувалиин швумал хьуб алабхъидар. РАББИЙИ йиз жанабийиз ужувлиинди тувди. Гьадмуган яв лукӀ кӀваин апӀин.

32Давудди Авигаилиз жаваб туву:

– Гъи уву узуз машна-машди гьау РАББИЙИЗ, Израилин Заануриз, шюкюр ибшри! 33Гъит РАББИЙИ увуз яв аьяндарвализ лигну ва узу ифи удубзуз уву гъидритбаз лигну туври. 34Увуз писвал апӀувалихьан узу деркку РАББИЙИИНДИ, Израилин Заануриинди, ху апӀурза: эгер уву йиз улихьна гъюз гьялак гъахьундайиш, акв алабхьайиз Навалин вари хизандиан саркьан жилижви чӀивиди гъузидайи аьхир.

35Давудди дугъу гъабхиб кьабул гъапӀу ва гъапи:

– Ислягьвалиинди хулаз гъарах! Узуз яв хаиш гъеебхьунзуз, ва узу думу тамам апӀидиза.

36Авигаил Навалихьна кьяляхъ гъафи, хъа дугъу хулаъ паччагьдинсиб дем дапӀнайи, шадвал апӀуйи ва бегьемди пиян гъахьнийи. Авигаили дугъаз гвачӀниндиз фукӀа ктибтундайи. 37ГвачӀнинган, Навал ачмиш гъахьиган, хпири дугъаз улгьан йигъан гъабхьибдикан ктибтуру. Навалин юкӀв дийибгъу, думу гъванси гъахьи, 38хъа йицӀуд йигъ улдучӀву – ва РАББИЙИ дугъаз аьжал гьапӀу.

39Навал йикӀуваликан Давуддиз гъеебхьу, ва дугъу гъапи:

– Узуз гиран ктапӀбан Навалин Чан диван гъапӀу РАББИЙИЗ шюкюр ибшри! Узу, Чан лукӀ, Навализ писвал апӀувалихьан дерккну, РАББИЙИ Навалин писвал гьадгъахьна чахьна илтӀибкӀну!

Давудди Авигаил чаз хпирди хъирсуз хъюгъю – думу хпирди гъадагъуз ккуниваликан пуз дугъахьна адмийир гьау. 40Давуддин адмийир Авигаилихьна Кармилиз гъафи, ва дурари гъапи:

– Учу Давудди уву чаз хпирди гъадагъуз гьаъну.

41Жилиин гьачӀарккну, Авигаили гъапи:

– Яв лукӀ увуз гъуллугъ апӀуз ва йиз жанабийин гъаравашарин ликар жикӀуз гьязур ву.

42Думу чкиди гьязур гъахьи ва, даждиин элеъну, хьур гъараваш дишагьлира хъади, Давуддин вакиларин кьяляхъди гъушу. Гьаци Авигаил Давуддин хпир гъахьи.

43Давудди чаз хпирди гьацира Изреелиан вуйи Ахиноам гъадагъну. Дурар кьюридра дугъан хпар вуйи+. 44Хъа Михал, Давуддин муганайиздин хпир, Саули, дугъан адашди, Галлимдиан вуйи Лаишдин бай Палтийиз хпирди тувнийи+.

26

Давудди кьюбпи ражну Саулин уьмур уьбхюру

26^1•Саулихьна Гивайиз Зиф ичӀи чюлин агьалйир гъюру, ва дурари кӀуру:

– Хъа увуз Давуд Ешимо ичӀи чюлин гъирагъдихъ хъайи Хахила тепейиин жин духьнайиваликан аьгъявуз+?

2Саул, шубуд агъзур израиларикан ибарат вуйи ужубсиб десте хъади, Давуд агуз Зиф ичӀи чюлиз гъушу. 3Саули Ешимон ичӀи чюлин гъирагъдихъ хъайи Хахила тепейиин, рякъюн багахь бина йивуру. ИчӀи чюлиъ айи Давуддиз учв агуз дина Саул дуфнайивал аьгъю шулу. 4Ахтармиш апӀрудар гьаъну, Саул дугъридан багахь хьайивалиин Давуд инанмиш гъахьи.

5Думуган Давуд Саули бина йивнайи йишвахьна гъафи, ва дугъу Саул учв дахърушв ва дугъан кьушмин аьхюр Авнер, Нердин бай, дахърушв аьгъю гъапӀу. Саулин бинайилан гергми цӀарнаъди дивнайи аьрабйир илтӀикӀнайи, Саулин багахь гургутум дугъан адмийир ерлешмиш духьнайи+. 6Давудди хеттжви Ахимелехдиз ва Церуяйин[*] бай, Юавдин чве Авишайиз гъапи:

– Узухъди бинайиина Саулихьна фуж гъюрчва?

– Узу гъидиза увухъди, – жаваб туву Авишайи+.

7Йишвну Давудна Авишай израил кьушмин бинайиз жиниди гъушу, ва дурариз Саул гъидихъу. Саул даахнайи, дугъан кӀулихъ жилиъ жида убччвнайи. Авнер ва эскрар дугъан багахь гургутум дахънайи. 8Авишайи Давуддиз гъапи:

– Гъи Заанури яв душман яв хилариз тувра. Узхьан думу саб йивбиинди жидайихъди жилик карсуз шулзухьан. Кьюбпи йивуб лазим хьибдар!

9Хъа Давудди Авишайиз жаваб туву:

– Ваъ, мукучан дугъак! РАББИЙИ ччим кадатуриина хил за дапӀну, фуж жазайиккан ккудучӀвур+? 10РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, – давам гъапӀу Давудди, – РАББИЙИ чав думу уьмрихъ мягьрум апӀиди, думу чан аьжлиинди йикӀурушра вая женгнаъ алдакурушра!+
11Чав ччим кадатуриина хил за апӀбахьан узу РАББИЙИ уьрхри! Дугъан кӀулихъ хъайи жида ва шид айи гажин гъадагъ, гьамушвхьан гъягъидихьа.

12Давудди Саулин кӀулихъ хъайи жида ва шид айи гажин гъадагъу, ва дурар чпин бинайиз кьяляхъ гъафи. Дурар гъювал саризра гъябкъюндайи, саризра аьгъю гъабхьундайи, фужкӀа нивкӀʼан хъиргундайи: РАББИЙИ варидиин ижми нивкӀ алапӀнийи+.

13Давуд гъаншариъ айи ямажнакна кудучӀву, ва, Саулин бинайихьан хайлинси ярхла айи дагъдин кӀакӀниин дийигъну, 14эскрарихьна ва Нердин бай Авнерихьна илтӀикӀури, чӀигъ гъапӀу:

– Авнер! Узуз жаваб тув!

– Уву фуж вува? Паччагь гьаз инжик апӀурава? – гьерху Авнери.

15Давудди Авнериз гъапи:

– Уву гьякьикьи жилижви вува аьхир, ва увуз барабар вуйир израиларин арайиъ адар! Уву паччагь, яв жанаби гьаз уьрхюрадарва? Фуж-вуш яв жанаби йивну йикӀуз бинайиз гъафну! 16Ужуб ляхин апӀурадарва! РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, ичв жанаби, РАББИЙИ ччим кадатнайир уьрхюри адрувализ лигну, учву жаза тувбиинди йивну йикӀну ккунду! Паччагьдин кӀулихъ хъади гъахьи жида ва шид айи гажин наан аш, лиг ари!

17Саулиз Давуддин сес аьгъю гъабхьи ва гъапи:

– Давуд, йиз бай, узуз ебхьурайиб яв сес вуйин?

– Ав, паччагь ва йиз жанаби, – жаваб туву Давудди. 18– Фтин кӀуллан йиз жанаби чан лукӀрахъ хъчӀарккура? Узу фу гъапӀну, ва яв улихь узук фу тахсир ка? 19Гъит паччагь ва йиз жанаби чан лукӀрахъ хъебехъри! Эгер уву узуз къаршуди РАББИЙИ гъизмиш гъапӀнуш, гъит Думу гъурбнан ниъру рягьимлу апӀри. Хъа адмийири гъизмиш гъапӀнуш, гъит дурар РАББИЙИН улихь нянайикк ишри: узу утӀурккури, дурари узу Дугъан халкьдин жилилан ултӀуккура ва гьаддиинди узуз кӀура: «Гъарах ва бутариз гъуллугъ апӀин!» 20Узу РАББИЙИХЬАН ярхла йивну йикӀрубси дарибшри! ЧӀуд бисбан бадали, Израилин паччагь дагълариъ гъюдрахъ хюрчазси удучӀвна!

21Саули гъапи:

– Узук тахсир казук. Кьяляхъ гъач, Давуд, йиз бай! Узу увуз писвал апӀидарза, гьаз гъапиш гъи уву йиз уьмур гъюбхюнва. Узу яманди улдугнайза ва ахмакь ляхнар апӀури гъахьунза+.

22– Магьа паччагьдин жида, – жаваб туву Давудди, – гъит эскрарикан фуж-вуш гъюри ва думу гъайибхри. 23Ва гъит РАББИЙИ гьарсариз дугъан дугъривализ ва вафалувализ лигну туври; гъи Дугъу уву йиз гьюкмиз тувну, амма узуз РАББИЙИ ччим кадатнайириина хил за апӀуз ккун гъабхьундарзуз+. 24Гъи узу яв уьмур гъюбхганси, гъит гьаци РАББИЙИ узу уьрхри ва фунуб-вушра хатӀайикканра ккадаъри!

25Саули Давуддиз гъапи:

– Гъит Заанури уву ужувлакк ккаъри, йиз бай Давуд! Фтихъ хъюгъиш, думу аьхирихъна хъапӀдива ва, фу ккун гъабхьиш, думу чарасуз гъазанмиш апӀидива!

Давудди рякъ давам гъапӀу, хъа Саул хулаз кьяляхъ хътарку.

27

Давуд филистимарин уьлкейиъ

27^1Давудди фикир гъапӀу: «Ухди вая кьанди узу Саулиз ккахъди. Филистимарин уьлкейиз гьергубтӀан, узуз фукӀа гъубзрадар. Думуган дугъан умуд ктабтӀиди, вари Израилиъ узу агувал дипди, ва узу дугъхьан къутармиш хьидиза».

2Ва Давуд йирхьудварж касдикан ибарат вуйи чан дестейихъди Ахишдихьна, Маохдин балихьна, Гъатдин паччагьдихьна, гъушу+. 3Давуд ва дугъан адмийир Ахишдихь Гъатдиъ ерлешмиш гъахьи. Дурар вари чпин хизанар хъади гъафнийи; Давуддихъди чан кьюр хпир хъайи: Изреелиан вуйи Ахиноам ва Кармилиан вуйи Навалин ачӀни шив Авигаил+. 4Давуд Гъатдиз гьергувал Саулиз аьгъю гъабхьи, ва дугъу думу агувал дебкку.

5Давудди Ахишдиз гъапи:

– Узухьна рягьимлу йихь, узуз наан-вуш аьхю дару гъулаъ ерлешмиш хьуз ихтияр тув. Узуз, яв лукӀраз, паччагьдин меркездиъ, яв багахь яшамиш хьуб фтиз ву?

6Ва Ахишди дугъаз Циклаг бицӀи шагьур туву. (Гъира[*] Циклаг Ягьудайин паччгьарин хусусият ву.) 7Давуд филистимарин юрднаъ варина-вари сад йисна юкьуб вазли яшамиш гъахьну.

8Давуд чан адмийирихъди гешурлуйириин, гирзеяриин ва амалекариин алжагъури гъахьну – думу халкьар ухдихъанмина тап Шурихъна ва Египетдин сяргьятдихъна вуйи ругариин яшамиш шули гъахьну+. 9Давудди вари агьалйир, я жилариз, я дишагьлийириз рягьим дарапӀди, йивну йикӀури, палтар ттадагъури, марччар ва йицар, девйир ва дажйир хъаъну гъягъюри гъахьну. Гьар ражну думу Ахишдихьна кьяляхъ гъафиган, 10Ахишди гьерхри гъахьну:

– Му ражну шлиин алархьунчва?

Давудди жаваб туври гъахьну: «Негевдиан вуйи ягьудариин» вая «Негевдиан вуйи ерахмеэлеяриин», вая «Негевдиан вуйи кенеяриин»+. 11Давудди Гъатдиз йисирар хури гъахьундар, хъа, «Дурари ухьлан, магьа Давудди фу гъапӀнуш кӀури, аьрзар апӀуз мумкин ву» кӀуру фикир апӀури, вари – жиларра, дишагьлийирра – йивну йикӀури гъахьну. Филистим юрднаъ имидикьан гагьди, Давудди гьаци апӀури гъахьну, 12ва Ахишди, «Думу Израилин чан халкьдиз лап гизаф даккун гъахьну ва гьарган йиз гъараваш хьиди» кӀуру фикир апӀури, Давуддиин ихтибар апӀуз хъюгъю.

28

28^1Думу вахтна филистимари, Израилихъди дявдиз гьязур шули, кьушум уч апӀуради гъабхьну, ва Ахишди Давуддиз гъапну:

– Гьисабназ гъадабгъ, уву узухъди дявдиз гъидива, увура, яв адмийирра.

2Давудди жаваб туву:

– Яв лукӀрахьан фу шулуш, думуган рябкъидивуз!

– Дици вуш, уву гьарган узу уьрхрурди дерккраза, – гъапи Давуддиз Ахишди.

Саули Шамуилин гъарантуйихъди гафар апӀувал

3Шамуил дукӀнайи. Вари израилар дугъахъ гъишнийи, думу чан багъри шагьриъ, Рамайиъ, накьвдик кивнийи. Хъа гъакӀидарихъди гафар апӀрудар ва сюгьюрчйир чан паччагьлугъдиан Саули утӀурккнайи+.

4Филистимари кьушум уч гъапӀу, дурар Шунемдиз гъафнийи ва душваъ бина йивну дийигънийи. Саули вари израилар уч гъапӀнийи, ва думу Гилбоа дагъдиин дийигънийи+. 5Филистимарин бина дябкъну, Саулик къурху кабхъу. 6Дугъу РАББИЙИХЬАН гьерхуз хъюгъю, амма РАББИЙИ я нивкӀʼан рябкъювалиинди, я тупут ипбиинди, я пайгъамбрарикди дугъаз жаваб туврадайи+. 7Думуган Саули гъаравашариз амур гъапӀу:

– Гъийихдарин рюгьяр гъюз гъитру сюгьюрчи дишагьли агай узуз. Узуз дугъахьна гъягъюз ва дугъкан ккун апӀуз ккундузуз.

Ва гъаравашари гъапи:

– Гьацир сюгьюрчи-дишагьли Эн-Дордиъ а.

8Учв аьгъю дархьуз, Саули жарарин палат алабхьу, ва, чахъди кьюр касра хъади, думу рякъюъ учӀву. Йишвну дурар думу дишагьлийихьна гъафи, ва Саули гъапи:

– Узуз рюгьназ дих апӀин. Увуз узу гъапир гъюз мажбур апӀин.

9Дишагьлийи дугъаз жаваб туву:

– Саули фу гъапӀнуш, увуз аьгъявузки: дугъу ихь уьлкейиъ гъийихдарихьан гьерхувал ва сюгьюрчйир терг гъапӀну. Узу тӀянкьюйиъ аърава? Узу талаф апӀуз ккундавуз?

10Ва Саули РАББИЙИИНДИ ху гъапӀу:

– РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, – гъапи дугъу, – дидин жаваб тувуб алабхъидарвуз!

11Дишагьлийи гьерху:

– Узу увухьна шлиз дих апӀуза?

– Шамуилиз дих апӀин узухьна, – гъапи дугъу.

12Шамуил дяркъну, дишагьлийи, Саулихьна илтӀикӀури, чӀигъар гъапӀу:

– Уву узуз гьаз кучӀлар гъапӀунва? Уву Саул вува аьхир!

13– ГучӀ мапӀан, – гъапи паччагьди дугъаз, – увуз фу рябкъюравуз?

– Жиликкан за шулайи рюгь рябкъюразуз, – гъапи дугъу Саулиз.

14– Думу фициб ву? – гьерху Саули.

Дишагьлийи жаваб туву:

– Чухайигъян гъидиржнайи кьабир за шула.

Думу Шамуил вуйибдин гъавриъ духьну, Саул маш исизди жилиин дахъу, ва дугъу икрам гъапӀу+.

15Шамуили Саулик гафар кау:

– Уву гьаз узу инжик ва узу гъюз мажбур гъапӀунва?

– Йиз ляхнар харабди вуйиз, – гъапи Саули, – филистимар узʼин алархьну, хъа Заанур узхьан гьидицну: я пайгъамбрарикди, я нивкӀарикди узуз жаваб туврадар. Ва узу увуз дих гъапӀунза – насигьят тув, узу гьапӀза+?

16– Уву узхьан гьаз гьерхрава, – наразивал улупу Шамуили, – эгер учв РАББИ увхьан гьидицнуш ва увуз душман гъахьнуш? 17РАББИЙИ, узлантина фтин гаф тувнуш, гьадму гъапӀну. Дугъу увхьан паччагьлугъ тадабгъну ва жара адмийихьна, Давуддихьна, тувну+. 18Уву РАББИЙИ кӀуруб гъапӀундарва: Дугъан хъял Амалекдиина гъюз гъибтундарва, гьаддиз РАББИ гъи увухъди гьаци а+. 19Дугъу филистимарин хилариз неинки уву сар, хъа гьацира вари Израил тувди. Закур уву яв баярихъди, узу наан аш, гьадушваъ хьидива. Хъа израилин кьушум РАББИЙИ филистимарин хилариз тувди+.

20Думуган Саул хабарсузди ккадарку ва жилиин ярхи гъахьи: дугъаз Шамуилин гафари гучӀ ккапӀу; дидланна савайи, думу кьувватнаан адахънийи, гьаз гъапиш сад йигъанна сад йишван дугъу фукӀа гъипӀундайи. 21Дишагьли Саулиз багахь гъахьи, ва дугъаз Саулиз гизаф гучӀ дубхьнайиб гъябкъю.

– Рябкъюравуз, яв лукӀ увухъ хъпехъну, – гъапи дугъу, – кӀулʼина гъюз мумкин вуйи хатӀалувализ дилигди, яв хаиш тамам апӀуз разивал тувну. 22Гьамус увура яв лукӀрахъ хъебехъ: гъач узу увуз саб кьацӀ уьлкьана хуза, рякъюъ учӀвайиз, фун абцӀ.

23Сифте дугъу «ваъ» гъапнийи:

– Узу ипӀидарза.

Амма хъасин дугъан гъаравашар дишагьлийихъди сатӀиди дугъу разивал тувуз гъитуз чалишмиш гъахьи, ва дугъу разивал туву, думу жилилан гъудужву ва чарпасдиин деу. 24Дишагьлийин дюбхнайи кӀари айи, дугъу дишлади думу гъубкку; хю гъабхи, хамир ктӀибшу, дун кадру уьлер гъуржу 25ва гьадрар вари Саулин ва дугъан адмийирин улихь диву. Дурари гъипӀу ва гьадму йишван гъушу.

29

Филистимари Давуддин кюмек кьабул апӀурдар

29^1Израилар Изреелиъ булагъдихъ дийигънайи, хъа филистимар, чпин вари кьушмар Афекдихъна уч дапӀну, 2душвхьан тина гъушнийи. Филистимдин гьарсар гьюкумдар варж ва агъзур эскер айи дестйириз жара дапӀнайи чан кьушмихъди гъягъюрайи. Ахишдин кьушмиъ аьхиримжидарди Давуд ва дугъан адмийир гъягъюрайи. 3Филистимдин кьушмарин аьхюдари гьерхуйи:

– Гьаму жугьдари мушваъ гьапӀра?

Ахишди дурариз жаваб тувуйи:

– Му израил паччагь Саулин везир, Давуд ву аьхир. Дугъу тягьна кадарди узуз гъуллугъ апӀури сад йис дар, узухьна гьергну гъафихъанмина гьамусдиз гъуллугъ апӀура.

4Ахишдин жавабну дурарик гъизгъин хъял капӀу.

– Кьяляхъ гьаъ думу, – кӀуйи дурари, – уву наанди тяйин гъапӀнуш, гъит гьадина кьяляхъ гъарахри. Думу ухьухъди дявдиз дуфну ккундар: женгнаъ дугъу ухьуз хаинвал апӀиди. Муганайиздин жанабийин ихтибарвал дугъу фици гъазанмиш апӀиди? ВаритӀан ужуб мумкинвал – ихь адмийирин уьмрариинди. 5Думу ялхъван апӀругандин мяълийиъ чакан «Саули агъзрар ккагъну, хъа Давудди – йицӀуд агъзрар!» кӀурайи гьадму Давуд ву аьхир+.

6Ахишди Давуддиз дих гъапӀу ва дугъаз гъапи:

– РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, уву намуслу адми вува, ва узу увуз, эскризси, кьимат тувурза. Узухьна гъафихъанмина гьамусдиз уву тягьна кайир дарва. Амма гьюкумдрар увуз къаршуди дийигъна. 7Гьаци вуйиган, филистим гьюкумдрарик хъял кадрапӀбан бадали, ислягьвалиинди кьяляхъ гъарах.

8– Фтин узкан тахсир ктубчӀвну? – жаваб тувуйи Давудди. – Яв лукӀ увуз гъуллугъ апӀуз хъюгъхъанмина гьамусдизкьан тягьна кадрур дайин? Узхьан йиз жанабийин, паччагьдин душмнарихъди сатӀиди дявдиз гъягъюз гьаз шулдар?

9Ахишди дугъаз гъапи:

– Узуз аьгъязуз, йиз улихь, Заанурин малайикдикси, увук тягьна кадарвук, амма филистимарин кьушмарин аьхюдари гъапну: «Думу учухъди сатӀиди дявдиз душну ккундар»+. 10Гьаддиз закур гвачӀнинган, акв алабхьубси, яв жанабийин увухъди сатӀиди гъафи лукӀарихъди гъарах.

11ГвачӀнин ухди Давуд ва дугъан адмийир филистимарин уьлкейиз кьяляхъ рякъюъ учӀву, хъа филистимар Изреелин терефназди диш гъахьи.

30

Амалекарихъди дяви

30^1Шубудпи йигъан Давуд чан эскрарихъди Циклагдиз хъуркьу. Гьаддиз улихьна амалекар Негевдиин ва Циклагдиин алархьуз хъуркьнийи. Дурари Циклаг гъибиснийи ва дидик цӀа кипнийи,+
2хъасин чпин йишваз гъушнийи. Дишагьлийир ва шагьриъ гъуздар вари, бицӀирихъан аьхюрихъна, йисирвализ гъурхнийи – сарра йивну гъакӀундайи.

3Давуд ва дугъан адмийир шагьриз багахь гъахьиган, рябкъюрайиб цӀа кабхъну гъубгу йишвтӀан дайи. Хпар ва бицӀидар йисирвализ гъурхнийи.

4Давуд ва вари эскрар кьувватнаан адахъайизкьан ижмиди гъишнийи. 5Давуддин кьюрид хпарра йисирвалиъ ахънийи: Изреелиан вуйи Ахиноамра ва муганайиз Кармилиан вуйи Навалин ачӀни хпир Авигаилра+. 6Давуддиз гизаф гъагъиди алабхънийи: чпин баярихъ ва шубарихъ мягьрум гъахьи эскрариз думу гъвандихь гьитуз ккун дубхьнайи. Амма Давуддиз РАББИЙИЪ, чан Заануриъ, даягъ гъибихъу 7ва дугъу Заанурин гъуллугъчи Авиатариз, Ахимелехдин бализ, гъапи:

– Узухьна, тупут гьипбан бадали, улгьани[*] абкъин.

Авиатари дугъахьна улгьани гъабхи+. 8Давудди РАББИЙИХЬАН гьерху:

– Узу дурарин дестейихъ хъергуб лазим вуйин? Узхьан дурарихъ хъуркьуз хьибдин?

РАББИЙИ жаваб туву:

– Гъарах. Уву дурарихъ хъуркьидива ва яв вуйиб кьяляхъ апӀидива.

9Давуд йирхьудварж касдикан ибарат вуйи кьушмихъди рякъюъ учӀву, ва, Бесор гъярихъна хъуркьган, дугъу душвахь саб пай эскрар гъиту+. 10Бесор гъяркан ктучӀвуз кьувват адру кьюдварж адми душвахь гъузу. Давуд кӀули ади, юкьудварж адмийи хъергувал давам гъапӀу.

11ИчӀи чюлиъ дурариз египетлу алахъу. Думу Давуддихьна хъади гъафи, ипӀруб ва шид туву. 12Дугъаз сацӀиб гъеебццу инжил ва кишмиш кайи кьюб лаваш туву. ДипӀну, египетлу чан амриз гъафи: шубуб суткайиъ дугъу я гъипӀундайи, я шид гъубхъундайи аьхир. 13Давуд дугъхьан гьерхбар-хъерхбар апӀуз хъюгъю:

– Уву шлин ва наънан вува?

– Узу Египетдиан, сар амалекжвуван лукӀ вуза. Узу иццру гъахьиган, шубуд йигъ улихьна эйсийи узу гатӀархьну. 14Негевдиин, керетарин, Ягьудайин ва Калевдин ругариин алжагъдар ва Циклагдик цӀа кипдар учу вуча+.

15Давудди гьерху:

– Ичв десте фици абгуруш, узуз улупидива?

– Анжагъ, – жаваб туву египетлуйи, – узу йивну диликӀуз ва эйсийихьна кьяляхъ дарапӀуз узуз Заануриинди ху апӀин. Гьадмуган улупидиза.

16Ва египетлуйи Давуд дурар хьайишвахьна хъади гъушу. Давуддиз дурар, филистимарин уьлкейиъ ва Ягьудайиъ гъибису девлетлу хючан машквар апӀури, ипӀури, убхъури, вари хутӀил вуйибси дараргъну гъябкъю. 17ГвачӀниндин акв алабхьру вахтна Давуд дурариин алархьу, ва дугъу дурар хябяхъдизкьан тӀанкь апӀури гъахьи. Саркьан чӀивиди гъитундар, анжагъ юкьудварж адми девйириинди гьергу. 18Амалекари гъибисуб вари, гьадму гьисабнаан чан кьюр хпирра, дугъу кьяляхъ гъапӀу. 19Вари йисирар, бицӀирихъан аьхюрихъна, баярра, шубарра къутармиш гъахьи; амалекари тӀараш гъапӀу вари девлетра Давудди кьяляхъ гъапӀу. 20Дугъу гьацира марччарин ва хюнйирин лижар гъидису. «Магьа Давуддин хюч!» кӀури, эскрари лижан улихь хьайи мал-къара хъапӀрайи.

21Давуд хъергувал давам апӀуз дархьи ва Бесор гъярихъ гъузу кьюдварж эскрихьна гъафи. Дурар Давуддин ва дугъан дестейин улихьна удучӀву. Багахь гъахьиган, Давудди дурариз салам туву. 22Думуган Давуддихъди гъушдарин арайиъ «Дурари ухьухъди сатӀиди дяви гъапӀундар, гьаддиз ухьу гъибису хюрчкан дурариз фукӀа тувидархьа. Гъит чпин хпар ва бицӀидар гъадагъри ва гъарахри» кӀуру мердимазарарра алчгъарра гъахьнийи.

23Амма Давудди гъапи:

– Чвйир, дици мапӀанай: гьаму хюч ухьуз РАББИЙИ пешкеш гъапӀну аьхир! Гьадгъу ухьу гъюрхну ва ухьʼин алархьдар ихь хилариз тувну. 24Учвухъди рази хьуз фици шул? Аьрабйирихъди гъузурира дяви гъапӀурисиб пай гъадабгъиди. Варидигъна сабси пай апӀидихьа!

25Гьаддихъанмина гьамусдизкьан[*] думу Израилиъ дигиш даршлу къанун дубхьна.

26Циклагдиз гъафиган, Давудди хючан пай ягьударин аьхюдариз, чан дустариз, дурарикна «Магьа РАББИЙИН душмнарихьан тадабгъу хючкан учвуз пешкеш» гафар пуз амур дапӀну, хътапӀу.

27Дугъу пешкешар Бетулиз, Рамот-Негевдиз, Яттирдиз, 28Ароэриз, Сифмотдиз, Эштемоайиз, 29Ракализ, Ерахмеэлин шагьрариз, кенеярин шагьрариз,+
30Хормайиз, Бор-Ашандиз, Атахдиз, 31Хеврундиз – Давуд ва дугъан адмийир учӀву вари гъулариз хътау.

31

Саулин ва дугъан баярин аьжал

31^1Филистимар израиларихъди кчӀихуб филистимарин гъалибвалиинди ккудубкӀу. Израилар гьергу, ва хайлиндар Гилбоа дагъдиин талаф гъахьи+. 2Филистимар Саулихъ ва дугъан баярихъ хъергу, ва дурари Саулин баяр Юнатан, Авинадав ва Малкишуа йивну гъакӀи+.

3Саулин багахь гургутум женг гъябгъюрайи. Дугъан багахьна деркку-чӀимрариан йиврудар гъафи, ва дурари Саулиз гъагъи зийнар гъапӀу. 4Думуган дугъу чан яракь хруриз гъапи:

– Тур уьчӀюбгъ ва узу урк, даршиш ккадрабтӀдари узу уркиди ва узук кярхди.

Амма яракь хруриз яманди гучӀ гъабхьи, ва дугъу думу ляхин кӀулʼин гъадабгъдар. Думуган Саул учв туриин алахъу+. 5Саул йикӀнайивал дябкъну, яракь хрурра туриинади гатӀархьу ва Саулин багахь гъакӀи. 6Гьаци, сад йигъан Саул ва дугъан шубур бай, Саулин яракь хрур ва дугъан вари кьушум гъийиху.

7Дерейин тмунуб терефнаъ ва Ярдандин кьяляхъ яшамиш шулайи израилариз израил кьушум дагъитмиш апӀбакан ва Саулна дугъан баяр йихуваликан аьгъю гъабхьиган, дурари чпин шагьрар дирчу ва гьергу. Филистимар гъафи ва душваъ ерлешмиш гъахьи.

8Хъайигъан, филистимар йивну дийихнайидар тӀараш апӀуз гъафиган, дурариз Гилбоа дагъдиин талаф гъахьи Саулин ва дугъан шубур балин майтар гъидихъу. 9Саулин кӀул алдабтӀну, дугълан дявдин палтар илдитну, дурари филистимарин уьлке вуйибси, чпин бутарин хулаз ва вари халкьдиз гъалибваликан хабар тувуз, чархачйир гьау+. 10Дявдин палтар дурари Астарта[*] кӀуру бут-дишагьлийин хулаз бахш гъапӀу, хъа майит Бет-Шеандиъ цалик кьумар йивну керху.

11Галааддин Явеш шагьрин агьалйириз, филистимари Сауликан фу гъапӀнуш, аьгъю гъабхьи+. 12Думуган Явешдин вари эскрар сад йишвандин арайиъ Бет-Шеандиз хъуркьу, ва дурари цалкан Саулин ва дугъан баярин майтар ктагъу. Явешдиз кьяляхъ хътаркиган, дурари майтар цӀигъ гъургу,+
13хъа кӀурбар уч дапӀну, Явешдиъ тамариск гьарикк накьвдик киву. Дидин кьяляхъ дурари ургуд йигъан ушвар гъидису.

* 1:3 Заварин Кьувватарин Аьхюр: яни Заанур. Заварин Кьувватар – малайикар вая хядар.

* 1:3 Заанурин гъуллугъчйир: му Заанури гъядягънайи, инсанарин ва Заанурин арайиъ айи ксар ву. Дурари Заануриз гъурбан апӀуру ва Заанурин къанунар тамам апӀувал гюзчиваликк гъибтру.

* 1:5 РАББИ: Заанури Муса пайгъамбриз Чан ччвур ачмиш гъапӀну. Заанурихьна вуйи гьюрматнаан жугьдари думу ччвур кӀури гъахьундар. Дидин ерина дурари «РАББИ», яни «йиз Аьхюр» кӀури гъахьну. Думу ччвур фици кӀуйиш, дюзди аьгъдар, гьаддиз дидин ерина РАББИ бикӀура.

* 1:9-10 Дем: ипӀруб-убхъруб гьивувал.

* 1:11 Куш алдапӀидар: куш алдадапӀуб РАББИЙИЗ гаф тувбан лишан вуйи.

* 1:19 Рама: дидиз Раматаим-Цуфим шагьурра кӀури гъахьну (лиг 1:1).

* 1:24 Эфа: тахминан 22 литр, яни тахминан 10 килограмм.

* 2:10 Ччим ктатур: паччагь. Кюгьне вахтарианмина жугьдарин зейтундин ччим ктатувалиинди инсанар асас гъуллугъназ адаъру аьдат ади гъабхьну.

* 2:15 Хюл убгайизра: гъурбан апӀруган, РАББИЙИН гьюрматназ сифте хюл убгури, хъасин йикк убхьури гъахьну.

* 2:18 Улгьани: Заанурин гъуллугъчйири алабхьрударикан саб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. РАББИЙИН амур аьгъю апӀбан бадали думу гъванарихъди тупут ипри гъахьну.

* 2:22 Гюрюшнан Чадур: Заанурин амриинди Муса пайгъамбри тикмиш гъапӀу ибадат апӀрушв. Сулейман паччагьди РАББИЙИН Хал тикмиш апӀайиз, думу чадурин улихь Заануриз гъурбнар апӀуйи. Анжагъ Заанурин гъуллугъчйиризтӀан думу чадрин айитӀ учӀвуз ихтияр адайи.

* 3:3 Заанурин сундух: израиларин асас гирами шейъ, гакӀвликан кадапӀнайи ва гъизилихъди дабалгнайи ишикӀ. Дидиъ Заанури, Израилин халкьдихъди йикьрар йибтӀруган, Синай дагъдиин Мусайиз туву 10 табшуругъ утӀурчнайи гъвандин кьюб шиб айи. Сундхин гъапгъиин гъизиликан кадаънайи хлинццар гьатӀарццнайи кьюб малайик-херувим алийи.

* 3:20 Дандихъан Беэр-Шевайихъна: Дан кафарийиъ, Беэр-Шева кьиблайиъ айи шагьрар гъахьну, му вари Израилиъ кӀуру гаф ву.

* 4:4 Малайикар-херувимар: завуъ айи хлинццар кайи чӀиви шейʼар.

* 4:16 Къутармиш хьуз: уьрхюз.

* 4:17 Чархачи: табшуругъ хьади гьаънайир.

* 5:2 Бут: думу гъвандикан, металликан, ясана гакӀвликан ктапӀуйи. Дурар заанурарси гьисаб апӀуйи, дурариз ибадат апӀуйи.

* 5:5 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 6:9 Бет-Шемеш: думу шагьур филистимариз варитӀан багахь вуйи.

* 6:15 Левитар: Левийин наслиан вуйидар, Заанурин гъуллугъчйирин кюмекчйир. Левий Якьубдин (Израилин) шубурпи бай вуйи.

* 6:18 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 7:3 Астарта: бегьерлувалин бут-дишагьли, дидиз ханаанари ибадат апӀури гъахьну. Астартайиз ибадат апӀру йишвариъ гакӀвлин дестгар дурснади гъахьну, мумкин ву, бут-дишагьлийин адатӀнайи шиклар кади.

* 7:4 Баал: ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

* 9:8 Шекелин юкьуб пайнакан саб пай: тахминан 3 грамм.

* 9:16 Зейтундин ччим кадат: Ччим кадатбиинди инсан тялукь гъуллугъназ бахш апӀуйи. Гьациб аьдат пайгъамбар, паччагь ва Заанурин гъуллугъчи хьуз апӀуйи.

* 10:8 Демдин гъурбнар: Му жюре гъурбнар Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар ипӀбар-ухбариинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну.

* 12:10 Баалинна Астартайин бутар: Баал – ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси». Астарта – бегьерлувалин бут-дишагьли, дидиз ханаанари ибадат апӀури гъахьну. Астартайиз икрам апӀру йишвариъ гакӀвлин дестгар дурснади гъахьну, мумкин ву, бут-дишагьлийин адатӀнайи шиклар кади.

* 13:13 РАББИЙИН, яв Заанурин, Дугъу увуз гъапӀу амур чӀур гъапӀунва: Саулин гунагь вариубгбан гъурбан апӀуб вуйи, думу гъурбан апӀуз Заанурин гъуллугъчйиризтӀан ихтияр адайи.

* 13:21 Шекел арснан шубуб пайнак кьюб пай: тахминан 8 грамм.

* 14:3 Улгьани: Заанурин гъуллугъчйири алабхьрударикан саб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. РАББИЙИН амур аьгъю апӀбан бадали, думу гъванарихъди тупут гьипри гъахьну.

* 14:31 Михмасдихъан Айялондихъна: думу шагьрарин арайиъ 25 километр айи.

* 16:16 Лира: симар али аьхю дару мукьмар йивру алат.

* 17:4 Йирхьуб юкӀна саб чӀиб: тахминан 3 метр.

* 17:5 Хьуд агъзурихьна шекел: тахминан 55 килограмм.

* 17:7 Йирхьудварж шекел: тахминан 7 килограмм.

* 17:17 Эфа: тахминан 22 литр, яни тахминан 10 килограмм.

* 20:24 Дем: ипӀруб-убхъруб гьивувал.

* 20:26 Марцциди адар: суфрайихъ РАББИЙИЗ ибадат апӀузси марцциди вуйидартӀан деъри гъахьундар.

* 21:4 РАББИЙИЗ гъурбан дапӀнайи уьл: РАББИЙИН улихь гьарсад шембе йигъан йицӀикьюб уьл диври гъахьну. Думу уьлер саб гьяфтайиъ дивну гъитуйи, хъасин Заанурин гъуллугъчйириз тувуйи, хъа дурарин ерина тазадар дивуйи.

* 22:7 Вениаминлуйир: Саул Вениаминдин тухумдиан, хъа Давуд Ягьудайин тухумдиан вуйи. Давуд паччагь гъахьиш, чан тухумдиан аьхюрар дерккрувал Саули кӀваин апӀура.

* 22:18 Гинбин ирин улгьани: Заанурин гъуллугъчийи алабхьрударикан саб.

* 23:6 Улгьани: Заанурин гъуллугъчийи алабхьрударикан саб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. Давуддиз, РАББИЙИН амур аьгъю апӀбан бадали, думу гъванарихъди тупут гьипуз ккундийи.

* 26:6 Церуя: Давуд паччагьдин багахьлу дишагьли.

* 27:6 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 30:7 Улгьани: Заанурин гъуллугъчийи алабхьрударикан саб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. РАББИЙИН амур аьгъю апӀбан бадали, думу гъванарихъди тупут гьипри гъахьну.

* 30:25 Гьамусдизкьан: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 31:10 Астарта: бегьерлувалин ва дявдин бут-дишагьли, дидиз ханаанари ибадат апӀури гъахьну. Астартайиз ибадат апӀру йишвариъ гакӀвлин дестгар дурснади гъахьну, мумкин ву, бут-дишагьлийин адатӀнайи шиклар кади.

+ 1:8 Рут 4:15
+ 1:9 1 Пачч. 12:7, 1 Пачч. 15:20
+ 1:11 Эвел 28:20
+ 1:18 Рут 2:13
+ 2:1 Лк. 1:46-55,
+ 2:8 Насигьятар 8:29,
+ 2:9 Насигьятар 2:8, Насигьятар 4:19,
+ 2:10 1 Пачч. 7:10,
+ 2:26 Лк. 2:52
+ 2:27 3 Пачч. 13:1,
+ 2:30 Насигьятар 4:8,
+ 2:31 3 Пачч. 2:27
+ 2:34 1 Пачч. 4:11
+ 2:35 3 Пачч. 2:35
+ 3:1 Насигьятар 29:18,
+ 3:11 4 Пачч. 21:12,
+ 3:17 Рут 1:17
+ 3:18 2 Пачч. 10:12, 2 Пачч. 15:26
+ 3:19 1 Пачч. 9:6
+ 4:11 1 Пачч. 2:34
+ 4:15 3 Пачч. 14:4
+ 4:20 Эвел 35:17
+ 7:1 2 Пачч. 6:3,
+ 7:3 3 Пачч. 8:48,
+ 7:6 2 Пачч. 14:14, 2 Пачч. 23:16,
+ 7:10 1 Пачч. 2:10,
+ 7:12 Эвел 28:18, Эвел 35:14,
+ 8:11 1 Пачч. 14:52
+ 8:14 3 Пачч. 21:1-16
+ 8:18 Насигьятар 1:28,
+ 9:1 1 Пачч. 14:51,
+ 9:4 4 Пачч. 4:42
+ 9:6 1 Пачч. 3:19
+ 9:12 3 Пачч. 3:2

+ 10:1 1 Пачч. 9:16, 1 Пачч. 16:13, 2 Пачч. 2:4, 3 Пачч. 1:34, 4 Пачч. 9:3

+ 10:2 Эвел 35:19

+ 10:12 1 Пачч. 19:24

+ 10:24 2 Пачч. 16:16, 3 Пачч. 1:25, 3 Пачч. 1:31, 3 Пачч. 1:39, 4 Пачч. 11:12,

+ 11:1 1 Пачч. 31:11-13
+ 11:6 1 Пачч. 10:10
+ 11:8 1 Пачч. 15:4, 2 Пачч. 24:9
+ 11:14 1 Пачч. 10:8
+ 12:1 1 Пачч. 8:5, 1 Пачч. 10:24
+ 12:8 Эвел 46:6-7,
+ 12:11 1 Пачч. 7:10
+ 12:12 1 Пачч. 11:1, 1 Пачч. 8:19
+ 12:21 Коринф-1 8:4
+ 12:22 Рим 11:2
+ 12:23 3 Пачч. 8:36,
+ 13:8 1 Пачч. 10:8
+ 13:13 2 Пачч. 24:10,
+ 13:14 Ляхнар 13:22

+ 14:3 1 Пачч. 2:18, 1 Пачч. 22:1, 1 Пачч. 1:3

+ 14:11 1 Пачч. 13:6
+ 14:33 Эвел 9:4,
+ 14:37 1 Пачч. 28:6
+ 14:42 Юнус 1:7

+ 14:45 2 Пачч. 14:11, 3 Пачч. 1:52, Лк. 21:18, Ляхнар 27:34

+ 14:47 2 Пачч. 8:3, 2 Пачч. 10:6

+ 14:48 1 Пачч. 15:3, 1 Пачч. 15:7

+ 14:49 1 Пачч. 31:2, 1 Пачч. 18:17-28, 1 Пачч. 19:11-17, 2 Пачч. 3:13-16, 2 Пачч. 6:16-23

+ 14:50 2 Пачч. 2:8
+ 14:51 1 Пачч. 9:1,
+ 14:52 1 Пачч. 8:11
+ 15:1 1 Пачч. 9:16, 1 Пачч. 10:1
+ 15:4 1 Пачч. 11:8
+ 15:7 Эвел 2:11, Эвел 25:18
+ 15:10 Эвел 6:6
+ 15:22 Насигьятар 21:3, Жугьдариз 10:6
+ 15:23 1 Пачч. 13:14
+ 15:27 3 Пачч. 11:30-31
+ 15:28 1 Пачч. 13:14, 1 Пачч. 28:17
+ 15:29 Титдиз 1:2
+ 15:35 1 Пачч. 19:24
+ 16:1 1 Пачч. 9:16, 1 Пачч. 10:1
+ 16:6 1 Пачч. 17:13,
+ 16:7 3 Пачч. 8:39, Насигьятар 21:2,
+ 16:9 2 Пачч. 13:3, 2 Пачч. 21:21,
+ 16:13 1 Пачч. 10:1,
+ 16:17 4 Пачч. 3:15
+ 17:7 2 Пачч. 21:19,
+ 17:8 1 Пачч. 8:17
+ 17:13 1 Пачч. 16:6-10,
+ 17:18 Эвел 37:14
+ 17:25 1 Пачч. 18:17-19
+ 17:46 3 Пачч. 18:36
+ 17:50 2 Пачч. 23:21
+ 17:54 2 Пачч. 5:6
+ 17:55 1 Пачч. 14:51, 2 Пачч. 2:8
+ 18:1 1 Пачч. 20:17, 2 Пачч. 1:26
+ 18:7 1 Пачч. 21:11, 1 Пачч. 29:5
+ 18:10 1 Пачч. 16:14
+ 18:14 2 Пачч. 7:9

+ 18:17 1 Пачч. 14:49, 1 Пачч. 17:25, 1 Пачч. 25:28

+ 18:18 1 Пачч. 9:21, 2 Пачч. 7:18
+ 18:19 2 Пачч. 21:8
+ 18:25 Эвел 34:12, 2 Пачч. 3:14
+ 19:5 1 Пачч. 17:48-49
+ 19:9 1 Пачч. 16:14, 1 Пачч. 18:10

+ 19:11 1 Пачч. 14:49, 1 Пачч. 18:20-28, 2 Пачч. 6:16-23

+ 19:12 Ляхнар 9:25
+ 19:18 1 Пачч. 7:17
+ 19:24 1 Пачч. 10:11-12
+ 20:1 1 Пачч. 7:17
+ 20:8 2 Пачч. 14:32
+ 20:15 2 Пачч. 9:1, 2 Пачч. 21:7
+ 20:17 1 Пачч. 18:1, 2 Пачч. 1:26
+ 20:25 1 Пачч. 14:50-51
+ 21:6 Матт. 12:3, Марк 2:25, Лк. 6:3
+ 21:7 1 Пачч. 22:9,
+ 21:9 1 Пачч. 2:18, 1 Пачч. 17:51
+ 21:10 1 Пачч. 27:2, 3 Пачч. 2:39
+ 21:11 1 Пачч. 18:7, 1 Пачч. 29:5
+ 22:1 2 Пачч. 23:13,
+ 22:5 2 Пачч. 24:11,
+ 22:8 1 Пачч. 18:3
+ 22:9 1 Пачч. 21:7,
+ 22:10 1 Пачч. 21:6, 1 Пачч. 21:9
+ 22:18 1 Пачч. 2:18
+ 22:20 1 Пачч. 23:6
+ 22:23 3 Пачч. 2:26
+ 23:6 1 Пачч. 22:20, 1 Пачч. 2:18
+ 23:9 1 Пачч. 30:7

+ 23:13 1 Пачч. 22:2, 1 Пачч. 25:13, 1 Пачч. 27:2

+ 23:17 1 Пачч. 24:21
+ 23:18 1 Пачч. 18:3, 1 Пачч. 20:8
+ 23:19 1 Пачч. 26:1,
• 24:1 1 Пачч. 26
+ 24:6 2 Пачч. 24:10
+ 24:7 1 Пачч. 26:9, 2 Пачч. 1:14
+ 24:13 Эвел 16:5
+ 24:20 Рут 2:12
+ 24:21 1 Пачч. 23:17
+ 25:1 1 Пачч. 7:17, Эвел 21:21,
+ 25:22 1 Пачч. 3:17
+ 25:23 Рут 2:10
+ 25:24 2 Пачч. 14:9
+ 25:26 2 Пачч. 18:32, Даниял 4:16
+ 25:28 1 Пачч. 18:17

+ 25:43 1 Пачч. 27:3, 1 Пачч. 30:5, 2 Пачч. 2:2, 2 Пачч. 3:2,

+ 25:44 2 Пачч. 3:14-15
• 26:1 1 Пачч. 24:1-22
+ 26:1 1 Пачч. 23:19,
+ 26:5 1 Пачч. 14:50, 1 Пачч. 17:55
+ 26:6 2 Пачч. 2:18
+ 26:9 1 Пачч. 24:7,
+ 26:10 1 Пачч. 31:6
+ 26:12 Эвел 2:21, Эвел 15:12
+ 26:21 1 Пачч. 15:24
+ 26:23 2 Пачч. 22:21,

+ 27:2 1 Пачч. 23:13, 1 Пачч. 21:10, 3 Пачч. 2:39

+ 27:3 1 Пачч. 25:43
+ 27:8 1 Пачч. 15:7
+ 27:10 1 Пачч. 30:29
+ 28:3 1 Пачч. 25:1,
+ 28:4 1 Пачч. 31:1
+ 28:6 1 Пачч. 14:37, 2 Пачч. 22:42,
+ 28:14 1 Пачч. 2:19, 1 Пачч. 15:27
+ 28:15 1 Пачч. 18:12
+ 28:17 1 Пачч. 15:28
+ 28:18 1 Пачч. 15:29
+ 28:19 1 Пачч. 31:2, 1 Пачч. 31:4
+ 29:5 1 Пачч. 18:7, 1 Пачч. 21:11

+ 29:9 2 Пачч. 14:17, 2 Пачч. 14:20, 2 Пачч. 19:27, Галат 4:14

+ 30:1 1 Пачч. 27:6-7

+ 30:5 1 Пачч. 25:43

+ 30:7 1 Пачч. 22:20, 1 Пачч. 23:6, 1 Пачч. 2:18, 1 Пачч. 23:9

+ 30:9 1 Пачч. 23:13

+ 30:14 2 Пачч. 8:18, 2 Пачч. 15:18, 2 Пачч. 20:7, 2 Пачч. 20:23, 3 Пачч. 1:38, 1 Пачч. 27:10,

+ 30:29 1 Пачч. 27:10
+ 31:1 1 Пачч. 28:4
+ 31:2 1 Пачч. 14:49,
+ 31:4 2 Пачч. 1:10
+ 31:9 2 Пачч. 1:20
+ 31:11 1 Пачч. 11:1-11, 2 Пачч. 21:10
+ 31:12 2 Пачч. 21:12,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TBN

Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

1. Астарта

2. Ашера

3. Баал

4. Бут

5. Вариубгбан гъурбан

6. Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур

7. Дандихъан Беэр-Шевайихъна

8. Демдин гъурбан

9. Дявдин фургъун

10. Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи

11. Заанурин/РАББИЙИН Хал

12. Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

13. Заварин Кьувватарин Аьхюр

14. Левитар

15. Малайик-херувим

16. Улгьани

17. Чархачи

18. Ччим ктатуб

Ччвурар

Астарта – бегьерлувалин бут-дишагьли, дидиз ханаанари икрам апӀури гъахьну. Кюгьне вахтари Багагь Ригъ удубчӀвру терефнаъ Астартайиз икрам апӀру йишвариъ гакӀвлин дестгар дурснади гъахьну, мумкин ву, бут-дишагьлийин адатӀнайи шиклар кади. Саспи нагълариъ Астарта Илу бутдин ясана Баал бутдин (варитӀан заану бутдин) хпир ва «вари бутарин дада» вуди гъахьну. (лиг гьацира: Баал)

Ашера – Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

Баал – ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари икрам апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

Бут – думу гъвандикан, металликан, ясана гакӀвликан ктапӀуйи. Дурар заанурарси гьисаб апӀуйи, дурариз ибадат апӀуйи.

Вариубгбан гъурбан – гъурбан апӀбан саб жюре. Убккбахъан гьяйванат гъурбан апӀрушвʼин тамамди убгури гъахьну. Гъурбан апӀбан жара жюрйириъ гъурбан апӀру гьяйванатдин тялукь пай убгури, хъа имбуб ипӀури гъахьну. (лиг гьацира: Демдин гъурбан)

Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур – Заанурин регьберваликкди жугьдари тикмиш гъапӀу саб йишвхьан жара йишвахьна гъабхру ибадатхана. Ибадатханайиъ садакьайин уьлер ва садакьйир хпаъ лазим вуйи алатар али стол, хъа гьацира иццидар ниар адаъбан гъурбан апӀрушв ва лампа ади гъахьну.

Заанурин амриинди израилари Гюрюшнан Чадур тикмиш гъапӀну ва, чпи гъумран буш чюлиъ лицруган, думу чпихьди гъабхури гъахьну. Гюрюшнан Чадриъ Йикьрарин сундух уьбхюйи. Лишнариинди Гюрюшнан Чадур израиларин бинайиин Заанурин Хал вуди гъабхьну. Гюрюшнан Чадрин улихь Заануриз икрам апӀури ва гьаригъан, Сулейманди Ерусалимдиъ Ибадатхана тикмиш апӀайизкьан, гъурбнар апӀури гъахьну.

Израиларихьан Гюрюшнан Чадрин гьяятдиъ учӀвуз шули гъабхьну, хъа Гирамишваъ учӀвуз анжагъ Заанурин гъуллугъчйирихьан шули гъабхьну; гьаддихъди сабси, Гирамидарик Гирами йишваъ хьуз анжагъ Заанурин сарпи гъуллугъчийихьан шули гъабхьну, думура анжагъ йискьубак саб ражну.

Израилар Гюрюшнан Чадрикк Заанур ккайивалихъ хъугъри гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи, Заанурин/РАББИЙИН Хал, Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух)

Дандихъан Беэр-Шевайихъна – Дан кафарийиъ, Беэр-Шева кьиблайиъ айи шагьрар гъахьну, му вари Израилиъ кӀуру гаф ву.

Демдин гъурбан – ислягьвалин гъурбан. Му жюре гъурбан Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар демдиинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Дявдин фургъун – гьяйвнар ккитӀру, кьюб чарх ккайи аьрабасиб. Думу дявдиъ ясана эъну гъягъюз ишлетмиш апӀуйи.

Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи – Гюрюшнан Чадрикк диндин рякъяр-ражар ва ибадатвал апӀуз махсус ихтияр айи инсан. Мусайин Къанундиинди Израилиъ Заанурин гъуллугъчйир хьуз Мусайин аьхюну чве Гьарундин насларихьантӀан шули гъахьундар, гьаз гъапиш Гьарун гьадму гъуллугъ апӀуз Заанури ктагъну. Заанурин гъуллугъчйири Заануриз ибадатвал апӀбан, гъурбан апӀбан, диндин рякъяр-ражар ва мажлисар гъахбан ляхнарин жаваб туври гъахьну. Чпин гъуллугънаъ дурариз левитари кюмек апӀури гъахьну. Анжагъ Заанурин гъуллугъчйирихьан Гюрюшнан Чадрин, хъасин Заанурин Хулан, гирамишваъ учӀвуз шули гъахьну. (лиг гьацира: Гюрюшнан Чадур, Заанурин/РАББИЙИН Хал, Левит)

Заанурин/РАББИЙИН Хал – му Заануриз ибадатвал апӀуз тяйин дапӀнайи дарамат вуйи. Душваъ Учв Заанур, дярякъри, шуйи. Инсанар дина Дугъаз икрам апӀуз гъюйи.

1 Пачч. китабдиъ (1:7, 9; 3:15) дици Заанурихъди Йикьрарин сундух айи дараматдиз кӀуйи. Хъасин Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу Хулаз гьаци кӀуйи (лиг 3 Пачч. 6).

Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух – израиларин асас гирами шейъ, гакӀвликан кадапӀнайи ва гъизилихъди дабалгнайи ишикӀ. Дидиъ Заанури, Израилин халкьдихъди йикьрар йибтӀруган, Синай дагъдиин Муса пайгъамбриз туву 10 табшуругъ утӀурчнайи гъвандин кьюб шиб айи. Сундхин гъапгъиин гъизиликан кадаънайи хлинццар гьатӀарццнайи кьюб малайик-херувим алийи. (лиг гьацира: Малайик-херувим).

Заварин Кьувватарин Аьхюр – Заварин Кьувватар – малайикар вая хядар. Думу ччвурну Заанури вари аьлам идара апӀурайивал улупуру.

Левитар – Якьубдин (Израилин) шубурпи бай Левийин наслар. Муса пайгъамбрин вахтари Заанури Левийин наслиан вуйи Гьарундин наслар Чан гъуллугъчйирди ктагънийи. Левийин имбу вари наслар (ари гьадрариз левитар кӀуру) Гюрюшнан Чадрикк, Чан гъуллугъчйириз кюмек апӀури, дилихну ккундийи Ччвурар. Думу жилин эйсйир дару Израилин ялгъуз саб тухум вуйи, гьаз гъапиш дурарин ляхин Гюрюшнан Чадрикк, хъасин Заанурин Хулаъ, гъуллугъ апӀуб вуйи. (лиг гьацира: Гюрюшнан Чадур, Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи, Заанурин/РАББИЙИН Хал)

Малайик-херувим – завуъ айи хлинццар кайи чӀиви шейʼар. Гъизиликан кадаънайи дурарин кьюб уюгъ Йикьрарин сундхиин алийи. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух)

Улгьани – Заанурин гъуллугъчийи гъурбан апӀру вахтна юкьвнаан идибтӀруб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. Заанурин амур аьгъю апӀбан бадали думу гъванарихъди тупут гьипри гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Чархачи – табшуругъ хьади гьаънайир.

Ччим ктатуб – кюгьне вахтарианмина жугьдарин зейтундин ччим ктатувалиинди инсанар асас гъуллугъназ адауб аьдат ади гъабхьну. Гьадму гьисабнаан, Раббийин амриинди думу паччгьариз, Заанурин гъуллугъчйириз ва пайгъамбрариз аид вуди гъабхьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Картйир ва шиклар

Картйир ва шиклар

Картйир ва шиклар

1. Израилин тухмари йишвар

2. Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

3. Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

4. Вавилондин паччагьлугъ

5. Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

6. Аьхю зах хъади кемшрин аьраба

7. РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

8. Дявдин фургъун

Израилин тухмари йишвар

Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

Вавилондин паччагьлугъ

Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

Аьхю зах хъади кемшрин аьраба

РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

Дявдин фургъун

Table of Contents

- Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-1

- СИФТЕ ГАФ

- Паччагьлугъар-1

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

- Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

- Астарта
- Ашера
- Баал
- Бут
- Вариубгбан гъурбан
- Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур
- Дандихъан Беэр-Шевайихъна
- Демдин гъурбан
- Дявдин фургъун
- Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи
- Заанурин/РАББИЙИН Хал
- Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух
- Заварин Кьувватарин Аьхюр
- Левитар
- Малайик-херувим
- Улгьани
- Чархачи
- Ччим ктатуб

- Картйир ва шиклар

- Израилин тухмари йишвар

- Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

- Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

- Вавилондин паччагьлугъ

- Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

- Аьхю зах хъади кемшрин аьраба
- РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух
- Дявдин фургъун